Sinh viên đi học tiếng ngắn hạn ở nước ngoài nên chọn khoá theo một câu hỏi: sau khoá này, mình cần làm được việc gì bằng ngoại ngữ trong một hai năm tới? Sinh viên năm đầu thường hợp với khoá tổng quát cường độ cao để nâng nền tảng; sinh viên năm cuối hoặc chuẩn bị học tiếp ở nước ngoài hợp với khoá tiếng Anh học thuật hay tiếng chuyên ngành. Khác học sinh, sinh viên học lớp người lớn, tự quyết, tự chịu trách nhiệm, và lớp học có cả người đi làm từ nhiều nước.
Điều đó mở ra nhiều lựa chọn hơn nhưng cũng nhiều cách lãng phí hơn: chọn trường đông người cùng quốc tịch, coi khoá học như chuyến chơi, hay đi đúng lúc trường trong nước đang thi. Bài này giải thích khác biệt giữa các năm học, các loại khoá dành cho người lớn, cách xếp thời gian với lịch đại học Việt Nam, chọn chỗ ở và cách biến khoá ngắn thành một thứ có ích cho hồ sơ sau này.
Sinh viên khác học sinh ở chỗ nào khi đi học tiếng
Ở trường ngôn ngữ, người từ 18 tuổi trở lên học trong chương trình người lớn. Không có giờ giới nghiêm, không có người giám sát đưa đi phố, không có hoạt động bắt buộc buổi tối. Học viên tự đến lớp, tự lo bữa ăn nếu không ở homestay hay ký túc có bữa, tự chọn hoạt động ngoài giờ. Trường vẫn có quy định về chuyên cần, và một số loại thị thực gắn với việc đi học đủ giờ, nhưng trách nhiệm chính nằm ở chính người học.
Lớp người lớn có thành phần rất đa dạng: sinh viên các nước nghỉ hè, người đi làm nghỉ phép, người chuẩn bị chuyển công tác, người đã nghỉ hưu học vì sở thích. Đây là lợi thế lớn với sinh viên Việt Nam, vì những cuộc trò chuyện với người làm nghề thật ở nước khác là thứ hiếm có trong lớp đại học trong nước.
Ở tuổi này, khả năng học có ý thức cũng cao nhất. Người lớn hiểu nhanh quy tắc được giải thích, biết tự đặt mục tiêu, biết dùng tài liệu ngoài giờ. Nghiên cứu của Carmen Muñoz và nhóm dự án BAF ở Barcelona cho thấy trong môi trường lớp học, người bắt đầu học muộn hơn thường tiến nhanh hơn ở giai đoạn đầu, nhất là với các kỹ năng cần suy luận. Điểm yếu là người lớn hay ngại sai và có thói quen dịch trong đầu. Một khoá ở nước ngoài tốt là khoá ép người học bỏ thói quen đó ra trong vài tuần.
Năm học nào hợp khoá nào
Bảng gợi ý dựa trên điều sinh viên mỗi năm thường cần. Đây không phải quy tắc cứng; một sinh viên năm hai đã có kế hoạch đi trao đổi có thể hợp với cột năm ba.
| Năm học | Nhu cầu thường gặp | Loại khoá hợp | Mục tiêu đo được gợi ý |
|---|---|---|---|
| Năm nhất | Nền tảng chưa vững, ngại nói, muốn thử môi trường quốc tế | Tổng quát cường độ cao, lớp nhỏ | Nói trôi trong các chủ đề đời sống, nghe hiểu người bản xứ nói tốc độ bình thường |
| Năm hai | Bắt đầu đọc tài liệu chuyên ngành bằng tiếng Anh | Tổng quát kết hợp học thuật, hoặc tiếng chuyên ngành | Đọc và tóm tắt được một bài viết chuyên ngành ngắn |
| Năm ba | Chuẩn bị trao đổi sinh viên, thực tập ở công ty có yếu tố nước ngoài | Tiếng Anh học thuật, tiếng Anh công việc | Thuyết trình mười phút, viết được email công việc rõ ràng |
| Năm cuối | Chuẩn bị đi làm hoặc học tiếp ở nước ngoài | Tiếng Anh học thuật nâng cao, phỏng vấn, viết | Tham gia thảo luận nhóm, viết bài lập luận có dẫn chứng |
Mục tiêu trong cột cuối nên được viết cụ thể bằng câu mô tả việc làm được, theo cách khung CEFR mô tả năng lực. Mục tiêu dạng "lên một bậc" khó đo sau một khoá ngắn; mục tiêu dạng "thuyết trình mười phút không cần đọc giấy" đo được ngay.
Các loại khoá trong chương trình người lớn
Tổng quát cường độ cao. Số giờ học mỗi tuần nhiều hơn khoá thường, có thêm lớp nhỏ hoặc buổi 1:1 vào buổi chiều. Hợp với sinh viên muốn tận dụng tối đa vài tuần. Khi so các khoá, hỏi số giờ học thật mỗi tuần tính bằng giờ đồng hồ, vì có trường tính theo tiết 45 hoặc 50 phút.
Tiếng Anh học thuật (EAP). Tập trung vào nghe bài giảng, ghi chép, đọc tài liệu dài, viết bài lập luận, thuyết trình và thảo luận nhóm. Thường cần trình độ đầu vào trung cấp trở lên. Hợp với sinh viên sắp đi trao đổi hoặc định học tiếp ở nước ngoài.
Tiếng chuyên ngành. Một số trường có khoá tiếng Anh cho kinh doanh, luật, y khoa, hàng không, du lịch khách sạn hay công nghệ. Chất lượng khác nhau nhiều; hỏi ai dạy và giáo trình gồm những gì.
Khoá kết hợp hoạt động. Học tiếng buổi sáng, buổi chiều là tình nguyện, thể thao, nghệ thuật. Riêng các chương trình có phần "thực tập" hay "làm việc", cần kiểm tra kỹ loại thị thực, vì thị thực dành cho khoá học ngắn thường không cho phép làm việc, kể cả không lương. Thông tin chính thức nằm trên trang của cơ quan xuất nhập cảnh nước đến, và quy định có thể thay đổi theo năm.
Với cả bốn loại, hỏi tỉ lệ quốc tịch trong lớp vào tuần dự định đi. Mùa hè châu Âu, lớp người lớn thường đông sinh viên từ nhiều nước; những tuần khác có thể có nhóm đông từ một nước nào đó.
Xếp thời gian với lịch đại học Việt Nam
Lịch nghỉ hè của các trường đại học Việt Nam không giống nhau, vì mỗi trường tự xây kế hoạch đào tạo theo tín chỉ. Có trường nghỉ hè dài, có trường mở học kỳ hè, có trường xếp thực tập hoặc học quân sự vào mùa hè. Bước đầu tiên là lấy kế hoạch năm học chính thức của trường mình, đánh dấu ngày thi cuối kỳ, ngày bắt đầu học kỳ mới, và các học phần bắt buộc học vào hè.
Nếu khoảng hè không đủ, có hai cách khác. Một là đi vào kỳ nghỉ Tết hoặc khoảng giữa hai học kỳ, với khoá hai tuần. Hai là xin nghỉ học có thời hạn hoặc bảo lưu một học kỳ theo quy chế đào tạo của trường; quy chế đào tạo đại học do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành và mỗi trường cụ thể hoá thành quy định riêng, nên phải hỏi phòng đào tạo trước khi quyết. Bảo lưu là một quyết định lớn, ảnh hưởng tiến độ tốt nghiệp, chỉ nên cân nhắc khi khoá học tiếng phục vụ một kế hoạch rõ ràng.
Việc công nhận tín chỉ cho một khoá tiếng ngắn hạn ở nước ngoài là chuyện hiếm, trừ khi trường bạn có thoả thuận với trường bên kia. Nếu trường có chương trình trao đổi hoặc chương trình hè liên kết, hỏi văn phòng hợp tác quốc tế của trường trước; đôi khi có hỗ trợ về thủ tục mà sinh viên không biết.
Chỗ ở và cách sống trong vài tuần
Sinh viên có ba lựa chọn chính. Homestay cho nhiều giờ nghe tiếng bản xứ nhất và thường có bữa ăn, nhưng phải theo nếp sinh hoạt của gia đình chủ nhà. Ký túc xá hoặc nhà ở sinh viên của trường cho tự do và dễ kết bạn quốc tế, nhưng nhiều người tụ lại theo nhóm cùng nước. Căn hộ chia sẻ với học viên khác cho tự do nhất, cũng dễ biến thành nơi nói tiếng mẹ đẻ nhất nếu ở cùng người cùng nước.
Với mục tiêu ngôn ngữ, homestay hoặc phòng chung với học viên khác quốc tịch thường cho hiệu quả cao nhất. Hỏi trường: gia đình homestay nói tiếng gì ở nhà, có bao nhiêu học viên ở cùng, có học viên cùng quốc tịch không; ở ký túc, phòng xếp theo quốc tịch hay trộn.
Có một thói quen đáng tập ngay từ tuần đầu: đặt cho mình một vài "vùng tiếng Anh". Ví dụ, mọi cuộc trò chuyện trong bếp chung, trên đường đến lớp và ở hoạt động buổi chiều đều bằng tiếng Anh, kể cả với bạn Việt. Không cần cắt đứt với người cùng nước, chỉ cần quy định rõ lúc nào dùng tiếng gì. Sinh viên đi một mình có lợi thế ở điểm này so với đi theo nhóm bạn từ trường.
Đã có tiếng Anh khá: thêm một ngoại ngữ thứ hai hay đào sâu tiếng Anh
Nhiều sinh viên năm ba, năm tư đã dùng tiếng Anh ổn trong học tập và băn khoăn có nên dùng mùa hè để bắt đầu một ngôn ngữ thứ hai như tiếng Trung, tiếng Hàn hay tiếng Nhật. Không có lựa chọn đúng cho mọi người; câu hỏi giúp quyết định là ngôn ngữ nào sẽ được dùng thật trong công việc hoặc kế hoạch học tập của bạn trong vài năm tới.
Một khoá vài tuần ở nước bản ngữ cho người mới bắt đầu một ngôn ngữ thứ hai tạo được nền phát âm, chữ viết cơ bản và hứng thú, nhưng chưa đủ để dùng trong công việc. Giá trị của nó phụ thuộc vào việc bạn học tiếp đều đặn sau khi về. Ngược lại, đào sâu tiếng Anh từ mức khá lên mức dùng thành thạo trong môi trường chuyên môn cũng cần nhiều giờ học; một khoá học thuật nâng cao hay khoá chuyên ngành có thể đem lại kết quả thấy ngay trong công việc.
Một cách cân: nếu tiếng Anh của bạn vẫn còn vấp khi thảo luận chuyên môn, ưu tiên tiếng Anh. Nếu tiếng Anh đã đủ cho công việc và bạn có lý do cụ thể để cần ngôn ngữ thứ hai, như ngành nghề hay đối tác, mùa hè là lúc hợp để bắt đầu. Mục du học tiếng Trung của trang có bài riêng về chọn nơi học và chữ viết cho người bắt đầu.
Những lỗi sinh viên hay mắc khi tự đi
Phần lớn các lỗi dưới đây không làm hỏng chuyến đi, nhưng làm mất đi phần giá trị mà một khoá học ở nước ngoài lẽ ra mang lại.
- Chọn khoá chỉ theo thành phố muốn đi chơi, không đọc kỹ số giờ học, sĩ số và thành phần lớp.
- Không làm bài kiểm tra trình độ trước, đến nơi bị xếp vào lớp quá dễ hoặc quá khó, mất một tuần mới đổi được lớp.
- Đi theo nhóm bạn cùng trường, ở chung, ăn chung, đi chơi chung, nói tiếng Việt gần như cả ngày ngoài giờ học.
- Dành hết cuối tuần cho những chuyến du lịch xa, mệt và bỏ học đầu tuần.
- Không đặt mục tiêu cụ thể nên khi về không biết mình đã tiến bộ ở đâu.
- Đăng ký chương trình có phần "thực tập" mà không kiểm tra thị thực có cho phép hay không.
- Không giữ lại sản phẩm học tập: bài viết đã sửa, bài thuyết trình, nhận xét của giáo viên.
Điều cuối cùng ít được để ý nhưng đáng giá. Một khoá học ngắn ít khi tự nó là điểm cộng trong hồ sơ xin việc hay xin học. Thứ có giá trị là bằng chứng về năng lực: bài thuyết trình đã làm, bài viết có nhận xét của giáo viên, kết quả kiểm tra đầu ra theo khung CEFR nếu trường có. Giữ lại những thứ đó, và khi kể về chuyến đi, kể điều mình làm được thay vì chỉ kể nơi mình đã đến.
Câu hỏi thường gặp
Sinh viên năm nhất có nên đi học tiếng ở nước ngoài ngay không?
Nếu nền tảng tiếng còn yếu, một khoá tổng quát cường độ cao vài tuần có thể giúp tạo đà cho những năm sau. Nhưng nên tính cả lịch học và thi ở trường; đi vào lúc phải bỏ thi lại là bất lợi. Hỏi phòng đào tạo về lịch năm học trước khi đặt khoá.
Khoá tiếng Anh học thuật khác khoá luyện thi thế nào?
Khoá học thuật dạy kỹ năng dùng trong lớp đại học: nghe giảng, ghi chép, đọc tài liệu, viết lập luận, thảo luận. Khoá luyện thi tập trung vào dạng bài và chiến lược của một kỳ thi cụ thể. Có phần trùng nhau, nhưng mục đích khác, nên chọn theo việc mình sẽ làm sau khoá.
Sinh viên có được làm thêm khi đi học tiếng ngắn hạn không?
Thường là không. Thị thực cho khoá học ngắn hoặc thị thực du lịch ở phần lớn các nước không cho phép làm việc. Một số nước có loại thị thực cho phép làm thêm nhưng gắn với khoá học dài và điều kiện riêng. Đọc thông tin chính thức của cơ quan xuất nhập cảnh nước đến.
Có nên đi cùng nhóm bạn trong lớp đại học không?
Đi cùng nhóm bạn giúp yên tâm và có thể giảm một số chi phí, nhưng dễ nói tiếng Việt cả ngày. Nếu đi nhóm, hãy đăng ký lớp khác nhau theo trình độ, ở chỗ ở khác nhau, và thống nhất những vùng chỉ dùng tiếng Anh, như hoạt động buổi chiều hay bữa ăn chung với bạn quốc tế.
Học xong khoá ngắn có giấy chứng nhận gì?
Phần lớn trường cấp giấy chứng nhận hoàn thành khoá học, ghi số tuần, số giờ và trình độ cuối khoá theo thang của trường hoặc theo khung CEFR. Đây không phải chứng chỉ quốc tế như các kỳ thi chuẩn hoá. Hỏi trước giấy ghi những gì nếu có ý định dùng cho hồ sơ.
Sinh viên nên học bao nhiêu tuần thì có ý nghĩa?
Bốn tuần trở lên thường là khoảng người học bắt đầu thấy thay đổi rõ trong phản xạ nghe nói, vì tuần đầu thường dành cho làm quen. Khoá hai tuần vẫn có ích nếu học cường độ cao, có mục tiêu hẹp và tận dụng tối đa thời gian ngoài lớp để dùng tiếng.