Người đi làm học tiếng ngắn hạn ở nước ngoài hiệu quả nhất khi chọn khoá hẹp, cường độ cao và gắn với một việc cụ thể trong công việc: một hai tuần lớp 1:1, hoặc ba bốn tuần khoá tiếng Anh công việc có nhóm nhỏ. Người đi làm không có nhiều thời gian như học sinh, nhưng có hai lợi thế lớn: biết rõ mình cần ngoại ngữ để làm gì, và có sẵn vốn hiểu biết nghề nghiệp để nói về những thứ thật.
Câu hỏi thực tế nhất thường không phải chọn trường nào mà là lấy đâu ra thời gian. Bài này giải thích cách tận dụng lợi thế của người lớn, khi nào khoá một hai tuần đáng đi, các loại lớp cho người đi làm, cách tính ngày nghỉ theo Bộ luật Lao động 2019, việc học trước khi đi, ranh giới với công việc trong lúc học và một bảng chọn khoá theo mục tiêu nghề nghiệp.
Người đi làm có lợi thế gì khi học tiếng
Người lớn thường học có ý thức hơn: hiểu nhanh một quy tắc được giải thích, liên hệ được với kiến thức đã có, tự đánh giá được chỗ mình yếu. Trong các nghiên cứu so sánh người học ở các độ tuổi khác nhau trong môi trường lớp học, người lớn hay tiến nhanh hơn ở giai đoạn đầu, nhất là với ngữ pháp và từ vựng. Lợi thế của trẻ nhỏ chủ yếu thể hiện qua nhiều năm tiếp xúc, ở phát âm và cảm nhận tự nhiên.
Lợi thế thứ hai là có chuyện để nói. Một kế toán, một kỹ sư hay một người bán hàng nói được về công việc của mình, về khách hàng, về quy trình, và đó là những cuộc hội thoại có thật, khác với bài tập đóng vai trong sách. Giáo viên giỏi tận dụng điều đó: biến công việc của học viên thành chất liệu bài học.
Điểm yếu cũng rõ. Người lớn hay ngại sai, nhất là người đã có vị trí trong công việc. Nhiều người hiểu tốt nhưng nói ít vì sợ nói không chuẩn. Thói quen dịch trong đầu cũng nặng hơn. Thêm nữa, người lớn mệt hơn sau một ngày học dày, và nhiều người vẫn kè kè điện thoại xử lý việc công ty. Một khoá tốt cho người đi làm phải giải quyết được những điểm yếu này: lớp nhỏ để giảm áp lực, nhiều thời gian nói, và học viên phải tách khỏi công việc trong giờ học.
Khoá một hai tuần có đáng đi không
Khoá một hai tuần không làm thay đổi trình độ tổng thể một cách đo được, và không nên kỳ vọng như vậy. Nhưng nó có thể tạo ra thay đổi rõ ở một kỹ năng hẹp: tự tin điều hành một cuộc họp ngắn bằng tiếng Anh, thuyết trình về sản phẩm, đàm phán một điều khoản, nói chuyện điện thoại với đối tác. Điều kiện là khoá đó được thiết kế quanh đúng kỹ năng ấy, thường là lớp 1:1 hoặc nhóm rất nhỏ.
Lý do kỹ năng hẹp tiến nhanh là người học lặp đi lặp lại cùng một loại tình huống nhiều lần trong ngày, được sửa ngay, rồi dùng lại ngay. Ở lớp tổng quát, thời gian bị chia cho nhiều chủ đề nên mỗi chủ đề chỉ được chạm qua.
Với khoá ngắn, phần chuẩn bị trước quan trọng gần ngang phần học. Gửi cho trường mô tả công việc, những tình huống tiếng Anh hay gặp, tài liệu mẫu đã được phép chia sẻ như một bài thuyết trình cũ hay một mẫu email không chứa thông tin mật. Một giáo viên nhận được những thứ này trước sẽ thiết kế buổi học từ ngày đầu, không mất hai ngày để tìm hiểu học viên.
Khoá ba bốn tuần thì khác: đủ thời gian để vừa luyện kỹ năng công việc vừa nâng nền tảng chung. Nếu nghỉ được lâu, đây là lựa chọn cân bằng hơn.
Các loại lớp dành cho người đi làm
Tên gọi và cách tổ chức khác nhau theo trường; dưới đây là các dạng thường gặp trong chương trình người lớn.
- Lớp 1:1. Học riêng với một giáo viên, toàn bộ nội dung theo nhu cầu của học viên. Cường độ cao, hiệu quả với kỹ năng hẹp. Mệt hơn lớp nhóm nên cần xếp giờ nghỉ hợp lý.
- Tiếng Anh công việc theo nhóm nhỏ. Họp, thuyết trình, email, đàm phán, gọi điện. Học cùng người đi làm từ nhiều nước, có thêm cơ hội nghe cách người khác làm việc.
- Lớp dành cho người lớn tuổi hơn. Một số trường có lớp riêng cho người từ khoảng 25 hoặc 30 tuổi trở lên, để học viên không phải học cùng nhóm sinh viên trẻ. Hỏi trường nếu điều này quan trọng với bạn.
- Học tại nhà giáo viên. Học viên ở nhà một giáo viên, học 1:1 và sống cùng gia đình, mọi sinh hoạt bằng tiếng bản xứ. Cường độ rất cao, hợp với người muốn nhúng hoàn toàn trong thời gian ngắn.
- Tiếng chuyên ngành. Luật, tài chính, y tế, hàng không, du lịch khách sạn, công nghệ. Hỏi ai dạy, giáo viên có nền tảng ngành đó không.
- Lớp tổng quát kết hợp 1:1. Lớp nhóm buổi sáng để nâng nền tảng, buổi 1:1 buổi chiều cho kỹ năng công việc. Cách ghép phổ biến cho khoá ba bốn tuần.
Với mọi loại lớp, hỏi giáo viên có kinh nghiệm dạy người đi làm không và có chứng chỉ giảng dạy như CELTA hay DELTA không. Cách chọn trường và kiểm định được trình bày kỹ ở mục chọn trường và khoá học tiếng.
Lấy thời gian ở đâu: nghỉ phép, nghỉ không lương và doanh nghiệp cử đi
Theo Điều 113 Bộ luật Lao động 2019, người lao động làm đủ mười hai tháng cho một người sử dụng lao động được nghỉ hằng năm hưởng nguyên lương mười hai ngày làm việc nếu làm công việc trong điều kiện bình thường; một số đối tượng và công việc đặc thù được nhiều ngày hơn. Mười hai ngày làm việc ghép với hai cuối tuần và một kỳ nghỉ lễ có thể thành khoảng hai đến hai tuần rưỡi liên tục, đủ cho một khoá ngắn nếu được duyệt dồn một lần. Lịch nghỉ hằng năm do người sử dụng lao động quy định sau khi tham khảo ý kiến người lao động, nên cần xin sớm.
Điều 115 của bộ luật cho phép người lao động thoả thuận với người sử dụng lao động để nghỉ không hưởng lương. Đây là cách lấy thêm một hai tuần nếu công việc cho phép. Nên đề xuất bằng văn bản, nêu rõ thời gian, người thay thế và cách bàn giao.
Nếu khoá học phục vụ trực tiếp công việc, có thể đề xuất công ty tài trợ hoặc cử đi. Bộ luật Lao động 2019 có quy định về hợp đồng đào tạo khi người sử dụng lao động chi trả kinh phí đào tạo, thường kèm cam kết thời gian làm việc sau đào tạo và trách nhiệm hoàn trả nếu vi phạm. Đọc kỹ các điều khoản này trước khi ký. Đề xuất có sức thuyết phục hơn khi nói được khoá học giải quyết việc gì: ví dụ phụ trách một nhóm khách hàng nước ngoài, chuẩn bị cho một dự án có đối tác quốc tế.
Học trước khi đi và ranh giới với công việc trong lúc học
Với người đi làm, mỗi ngày ở nước ngoài đều quý. Cách tận dụng tốt nhất là đến nơi khi đã sẵn sàng. Trong một hai tháng trước chuyến đi, dành vài giờ mỗi tuần nghe tài liệu tiếng Anh về chính lĩnh vực mình làm, ghi lại những câu mình muốn nói được mà chưa nói được, và tự quay video thuyết trình ngắn để mang cho giáo viên xem. Nếu trường có bài kiểm tra trình độ trực tuyến, làm trước để được xếp lớp đúng từ ngày đầu.
Trong lúc học, ranh giới với công việc là điều quyết định. Nhiều người đi học mà vẫn trả lời email suốt giờ nghỉ, họp trực tuyến buổi tối theo giờ Việt Nam, rồi mệt và không còn sức cho hoạt động ngoài lớp, phần mà người học thường dùng tiếng nhiều nhất. Nên thống nhất với công ty một người thay thế, một khung giờ ngắn mỗi ngày để kiểm tra việc gấp, và báo trước cho khách hàng.
Cũng cần lưu ý về thị thực. Thị thực du lịch hoặc thị thực cho khoá học ngắn ở nhiều nước không cho phép làm việc tại nước đó. Ranh giới giữa trả lời vài email cho công ty ở Việt Nam và làm việc tại nước đến được mỗi nước định nghĩa khác nhau; nếu dự định làm việc từ xa nhiều trong lúc học, đọc kỹ quy định trên trang của cơ quan xuất nhập cảnh nước đến.
Câu nên hỏi trường trước khi đặt khoá
Người đi làm có ít ngày, nên một câu hỏi sai sót trước khi đi có thể tốn mất vài ngày học. Những câu dưới đây giúp kiểm tra khoá có thật sự hợp với người đi làm hay không.
- Lớp dự kiến xếp cho học viên trong tuần đó có những ai, khoảng tuổi và nghề nghiệp ra sao? Có tách lớp người đi làm với lớp sinh viên không?
- Giáo viên dạy lớp 1:1 hoặc lớp công việc đã dạy người đi làm bao lâu, có nền tảng về lĩnh vực của học viên không?
- Trường có nhận tài liệu và mô tả nhu cầu trước khi khoá bắt đầu không, và ai đọc chúng?
- Số giờ học thật mỗi ngày là bao nhiêu, tính bằng giờ đồng hồ? Có thể dời buổi 1:1 nếu có việc gấp không?
- Ngày đầu có kiểm tra trình độ và xếp lớp ngay không, hay mất một hai ngày?
- Khoá có bắt đầu vào ngày nào trong tuần cũng được, hay chỉ vào thứ Hai? Có ngày nghỉ lễ nào của nước đến rơi vào thời gian học không?
- Cuối khoá có nhận xét bằng văn bản về từng kỹ năng không, để mang về so sánh?
Có thể chép các câu này vào thư gửi trường. Câu trả lời cụ thể, nhanh, đúng câu hỏi là tín hiệu tốt về cách trường làm việc với học viên người lớn.
Chọn khoá theo mục tiêu nghề nghiệp
Bảng gợi ý ghép mục tiêu thường gặp của người đi làm với loại khoá và độ dài hợp lý. Độ dài là gợi ý, tuỳ trình độ đầu vào.
| Mục tiêu | Loại khoá hợp | Độ dài gợi ý | Chuẩn bị gửi trường trước |
|---|---|---|---|
| Thuyết trình, điều hành họp | Lớp 1:1 hoặc nhóm rất nhỏ | Một đến hai tuần | Một bài thuyết trình cũ, lịch họp điển hình |
| Viết email, báo cáo | Tiếng Anh công việc có phần viết, buổi 1:1 | Hai đến ba tuần | Mẫu email đã xoá thông tin mật |
| Làm việc với đối tác, đàm phán | Tiếng Anh công việc, lớp 1:1 về đàm phán | Hai tuần | Mô tả loại hợp đồng, tình huống hay gặp |
| Nền tảng giao tiếp chung còn yếu | Tổng quát cường độ cao kết hợp 1:1 | Ba đến bốn tuần | Kết quả kiểm tra trình độ |
| Chuẩn bị chuyển công tác ra nước ngoài | Tổng quát kết hợp tiếng Anh đời sống, homestay | Bốn tuần trở lên | Kế hoạch công tác, những việc sẽ phải tự lo |
| Ngành đặc thù | Tiếng chuyên ngành | Hai đến bốn tuần | Thuật ngữ thường dùng, tài liệu mẫu |
Khi về, cách đo tốt nhất là đặt lại đúng tình huống đã đặt mục tiêu: thuyết trình lại bài cũ, viết lại email cũ, và so với bản trước chuyến đi. Phần đo tiến bộ và giữ tiếng sau chuyến đi có bài riêng trong mục cuối của trang.
Câu hỏi thường gặp
Ngoài 40 tuổi có còn đáng đi học tiếng ở nước ngoài không?
Có. Nhiều trường có học viên ở mọi lứa tuổi, kể cả người đã nghỉ hưu. Người lớn tuổi có thể khó đạt giọng như người bản xứ, nhưng vẫn tiến rõ ở khả năng hiểu, diễn đạt và tự tin. Chọn trường có lớp cho người lớn tuổi hơn nếu bạn không muốn học cùng sinh viên trẻ.
Lớp 1:1 có tốt hơn lớp nhóm không?
Lớp 1:1 tốt hơn cho kỹ năng hẹp và thời gian ngắn vì toàn bộ nội dung theo nhu cầu của bạn. Lớp nhóm cho thêm cơ hội nghe nhiều người nói, học cách người khác diễn đạt và thường đỡ mệt hơn. Nhiều người đi làm ghép cả hai: nhóm buổi sáng, 1:1 buổi chiều.
Có thể vừa học vừa làm việc từ xa cho công ty ở Việt Nam không?
Về mặt sức lực, làm nhiều sẽ lấy mất thời gian dùng tiếng ngoài lớp. Về mặt pháp lý, thị thực du lịch hoặc thị thực khoá học ngắn ở nhiều nước không cho phép làm việc, và cách mỗi nước hiểu chuyện làm việc từ xa khác nhau. Đọc quy định chính thức của nước đến trước khi đi.
Công ty tài trợ khoá học thì cần lưu ý gì?
Đọc kỹ hợp đồng đào tạo: thời gian cam kết làm việc sau khoá học, cách tính tiền hoàn trả nếu nghỉ việc sớm, và các khoản được tài trợ. Bộ luật Lao động 2019 có quy định về hợp đồng đào tạo khi người sử dụng lao động chi trả kinh phí. Hỏi phòng nhân sự nếu có điều khoản chưa rõ.
Học tại nhà giáo viên có hợp với người đi làm không?
Hợp với người muốn nhúng hoàn toàn trong một hai tuần và không ngại sống trong nhà người khác. Cường độ rất cao vì mọi sinh hoạt đều bằng tiếng bản xứ. Không hợp với người cần không gian riêng nhiều hoặc phải dành thời gian lớn cho công việc trong lúc học.
Có nên chọn khoá ở nước gần như Philippines hay Singapore để ít lệch giờ?
Ít lệch giờ giúp người đi làm đỡ mệt và dễ xử lý việc gấp ở Việt Nam. Philippines có nhiều trường mạnh về lớp 1:1; Singapore có môi trường làm việc bằng tiếng Anh. Mỗi nơi có đặc điểm riêng về giọng, kiểu trường, thị thực; các mục học tiếng Anh ở Philippines và ở nước bản ngữ trên trang có bài chi tiết.