Hai con chênh tuổi đi chung một chuyến học tiếng thuận lợi nhất khi chọn một nơi có chương trình cho cả hai nhóm tuổi, nhưng để hai con học lớp riêng theo trình độ, sinh hoạt theo nhóm tuổi riêng, và không giao cho con lớn trách nhiệm trông em. Nếu chênh lệch tuổi lớn, ví dụ một em 8 tuổi và một em 15 tuổi, khoá gia đình có cha mẹ đi cùng thường là cách duy nhất ghép được cả hai.
Nhiều gia đình muốn cho hai con đi cùng lúc vì tiện sắp xếp lịch, vì muốn hai con có kỷ niệm chung, hay vì cha mẹ chỉ đi kèm được một lần trong năm. Mong muốn đó hợp lý, nhưng hai con ở hai độ tuổi có nhu cầu rất khác nhau. Bài này giải thích cách chọn nơi, chọn khoá, xếp lớp và chỗ ở, giữ cân bằng giữa hai con và những câu nên hỏi trường.
Vì sao hai con cùng chuyến khác hai con đi riêng
Hai con ở hai nhóm tuổi khác nhau cần hai kiểu khoá khác nhau. Một em 9 tuổi cần lớp nhiều hoạt động, giờ ngủ sớm, giám sát sát; một em 14 tuổi cần lớp có giải thích ngữ pháp, dự án nhóm, mức tự do ngoài giờ cao hơn. Ghép hai con vào cùng một khoá dành cho một nhóm tuổi thường làm một con không vừa: hoặc em nhỏ quá sức, hoặc em lớn thấy chán.
Hai con đi cùng còn tạo ra một yếu tố không có khi đi riêng: hai con có nhau. Mặt tốt là em nhỏ có người quen ở gần, đỡ nhớ nhà; mặt khác là hai con dễ nói tiếng Việt với nhau, và em nhỏ có thể bám anh chị, không chịu làm quen bạn mới. Nhiều gia đình kể lại rằng chuyến đi chung khiến hai con thân nhau hơn, nhưng cũng có gia đình thấy hai con cãi nhau nhiều hơn ở nhà vì không có không gian riêng.
Vì vậy câu hỏi không phải đi chung hay đi riêng tốt hơn, mà là nếu đi chung thì sắp xếp thế nào để mỗi con vẫn có trải nghiệm riêng của mình. Câu trả lời phụ thuộc vào khoảng cách tuổi, tính cách hai con, mối quan hệ giữa hai con, và cha mẹ có đi kèm được không.
Cũng nên tính đến thời gian. Lịch năm học của hai con có thể khác nhau, nhất là khi một con vào năm thi chuyển cấp. Một khoá ba tuần hợp với em nhỏ có thể quá ngắn với em lớn có mục tiêu học thuật, hoặc ngược lại. Một số gia đình giải quyết bằng cách cho em lớn đi sớm hơn một hai tuần rồi em nhỏ sang sau cùng cha mẹ; số khác chấp nhận một độ dài chung và chọn mục tiêu vừa với độ dài đó.
Chọn hình thức theo khoảng cách tuổi
Khoảng cách tuổi là yếu tố đầu tiên quyết định hình thức có thể ghép hai con. Bảng dưới gợi ý theo các tình huống hay gặp.
| Tình huống | Hình thức thường hợp | Cách sắp xếp | Điều cần để ý |
|---|---|---|---|
| Cùng nhóm tuổi, ví dụ 11 và 13 | Cùng một trại nội trú junior | Khác lớp theo trình độ, khác phòng nếu khác giới hoặc theo nhóm tuổi | Hai con dễ tụ lại nói tiếng Việt |
| Khác nhóm tuổi, cùng trường có cả hai chương trình, ví dụ 9 và 14 | Một trường có chương trình thiếu nhi và thiếu niên | Hai lịch học, hai nhóm hoạt động, chỗ ở theo nhóm tuổi | Giờ ngủ và mức tự do khác nhau, cần giải thích cho cả hai con |
| Chênh rất xa, ví dụ 8 và 16 | Khoá gia đình có cha mẹ đi cùng | Em nhỏ học lớp thiếu nhi, em lớn học lớp thiếu niên hoặc lớp người lớn nếu đủ tuổi | Cha mẹ phải lo đưa đón hai nơi nếu hai lớp ở hai địa điểm |
| Một con chưa sẵn sàng tự đi | Khoá gia đình hoặc trại ban ngày | Cả nhà ở cùng một chỗ, hai con học hai chương trình | Tránh để con lớn ở nhà trông em vào buổi tối |
Với tình huống thứ hai, hỏi trường hai chương trình có cùng khuôn viên không, có chung bữa ăn hay hoạt động nào không. Một số gia đình muốn hai con gặp nhau vào bữa tối hay cuối tuần; số khác muốn tách hẳn để mỗi con tự lập hơn.
Xếp lớp và hoạt động: mỗi con một lịch riêng
Nguyên tắc đầu tiên là để trường xếp lớp từng con theo bài kiểm tra đầu vào, không đề nghị xếp hai con chung lớp cho tiện. Hai con khác tuổi thường khác trình độ, và ngay cả khi trình độ gần nhau, học chung lớp làm hai con có người để nói tiếng Việt trong giờ học, so sánh nhau và dễ va chạm. Nếu trường chỉ có một lớp ở trình độ đó, hỏi có thể xếp hai con vào hai nhóm khác nhau trong các hoạt động không.
Hoạt động buổi chiều và cuối tuần cũng nên theo nhóm tuổi của từng con. Một chuyến tham quan dài, một buổi tối có hoạt động đến khuya, hợp với em lớn nhưng làm em nhỏ mệt. Nhiều trường có hoạt động riêng cho nhóm nhỏ tuổi; nếu không, hỏi có thể cho em nhỏ tham gia hoạt động nhẹ hơn không.
Có một điểm tinh tế: em nhỏ thường muốn theo anh chị, và em lớn đôi khi muốn có không gian riêng với bạn cùng tuổi. Nói trước với cả hai con rằng mỗi con có lịch riêng và nhóm bạn riêng, gặp nhau vào những lúc cố định. Như vậy em nhỏ biết khi nào được gặp anh chị, em lớn không thấy bị kéo khỏi nhóm bạn mới. Nếu một con buồn hay gặp khó khăn, người giám sát của trường là người đầu tiên giúp, không phải anh chị.
Đừng biến con lớn thành người trông em
Đây là điều quan trọng nhất và cũng hay bị quên nhất. Khi hai con đi chung mà không có cha mẹ, rất tự nhiên cha mẹ dặn con lớn "để ý em nhé". Lời dặn đó có ý tốt, nhưng nó đặt lên vai một em 13–15 tuổi một trách nhiệm không phải của em, và lấy mất phần trải nghiệm riêng của em. Con lớn có thể thấy phải bỏ hoạt động với bạn để kiểm tra em, lo lắng mỗi khi em khóc, và mang cảm giác có lỗi nếu em gặp chuyện.
Trường hoặc trưởng đoàn mới là bên chịu trách nhiệm giám sát cả hai con. Nói rõ điều đó với cả hai: em nhỏ biết khi cần giúp thì tìm người giám sát; con lớn biết mình không phải chịu trách nhiệm cho em, chỉ cần báo người giám sát nếu thấy em có chuyện. Có thể thống nhất một việc nhỏ và vui, như hai anh em ăn sáng cùng nhau vài lần mỗi tuần, thay cho trách nhiệm trông nom.
Với trường, nên báo trước rằng hai con là anh chị em, để người giám sát của từng nhóm biết và phối hợp khi cần, ví dụ khi em nhỏ nhớ nhà và muốn gặp anh chị. Hỏi trường thường xử lý thế nào trong trường hợp này. Một trường quen nhận anh chị em sẽ có cách làm cụ thể.
Chỗ ở: cùng phòng, cùng nhà hay tách hẳn
Với trại nội trú, trường thường xếp phòng theo giới tính và nhóm tuổi, nên hai con khác giới hoặc chênh tuổi nhiều gần như chắc sẽ ở hai phòng, có khi hai khu nhà. Một số gia đình đề nghị cho hai con cùng giới ở chung phòng; điều này giúp em nhỏ yên tâm nhưng làm giảm cơ hội nói tiếng Anh với bạn cùng phòng. Nếu chọn cho ở chung, nên xin xếp thêm bạn quốc tế vào cùng phòng.
Với homestay, hai con có thể ở cùng một gia đình. Đó là chỗ ở dễ chịu cho em nhỏ, nhưng hai con sẽ nói tiếng Việt với nhau trong nhà. Một số trường cho hai anh chị em ở hai gia đình gần nhau. Hỏi trường chính sách cho anh chị em, và cân giữa sự yên tâm và môi trường tiếng.
Với khoá gia đình, cả nhà ở cùng một chỗ, nên điều cần sắp xếp là thời gian riêng. Buổi tối nên có lúc mỗi con kể riêng với cha mẹ về ngày của mình, thay vì cả nhà luôn ở cùng nhau. Cũng nên để con lớn có buổi tối đi hoạt động với nhóm bạn cùng tuổi nếu chương trình có, không bắt con lớn ở nhà với em.
Câu nên hỏi trường khi đăng ký cho hai con
Gửi các câu dưới đây cùng lúc khi liên hệ, kèm ngày sinh và trình độ dự đoán của từng con, để trường trả lời theo đúng tình huống của gia đình.
- Hai con sẽ thuộc chương trình nào, nhóm tuổi nào, theo tuổi vào ngày bắt đầu khoá?
- Hai chương trình có cùng địa điểm và cùng ngày bắt đầu không? Nếu khác địa điểm, ai đưa đón?
- Lịch học, giờ ngủ và giờ giới nghiêm của từng nhóm khác nhau thế nào?
- Có hoạt động hay bữa ăn nào hai con có thể gặp nhau không, nếu gia đình muốn?
- Chính sách xếp phòng cho anh chị em là gì? Có thể ở chung, ở gần hay bắt buộc tách?
- Người giám sát của hai nhóm có phối hợp với nhau khi một con cần gặp anh chị em không?
- Nếu một con phải về sớm vì ốm hay lý do khác, con còn lại xử lý thế nào?
- Trường có chính sách gì riêng cho anh chị em đăng ký cùng không?
Câu thứ bảy ít gia đình nghĩ tới nhưng rất thực tế. Nếu em nhỏ phải về sớm, cha mẹ cần biết con lớn có ở lại một mình được không, ai đi cùng em nhỏ về, và có phải thay đổi vé của cả hai không. Câu trả lời của trường nên có trước khi đặt vé.
Giữ cân bằng giữa hai con
Đi chung một chuyến dễ làm một con thành nhân vật chính, con kia đi kèm. Vài cách giữ cân bằng:
- Mỗi con một mục tiêu riêng. Em nhỏ có thể là làm quen và vui; em lớn có thể là kỹ năng học thuật hay tự tin thuyết trình. Không so tiến bộ của hai con với nhau.
- Mỗi con được góp ý chọn khoá. Em lớn đọc tài liệu và chọn chuyên đề; em nhỏ chọn hoạt động mình thích trong danh sách.
- Không dùng con này làm thước đo con kia. Tránh những câu như "chị con nói được rồi kìa". Mỗi con ở một độ tuổi, một trình độ.
- Gọi điện riêng cho từng con. Nếu không có cha mẹ đi cùng, gọi riêng cho mỗi con thay vì gọi chung, để mỗi con kể chuyện của mình.
- Lần sau có thể đi riêng. Một chuyến chung tốt không có nghĩa lần nào cũng phải đi chung. Khi con lớn hơn, một chuyến đi riêng giúp mỗi con có trải nghiệm hoàn toàn của mình.
Sau chuyến đi, nhận xét của trường cho từng con nên được đọc riêng với từng con, không đọc chung để so sánh. Cha mẹ cũng nên hỏi từng con: lần sau con muốn đi cùng anh chị em hay đi riêng. Câu trả lời của chính các con là dữ liệu tốt nhất cho chuyến đi tiếp theo.
Câu hỏi thường gặp
Có nên cho hai con học chung một lớp cho dễ chăm không?
Thường không nên. Hai con khác tuổi thường khác trình độ, và học chung lớp làm hai con nói tiếng Việt với nhau trong giờ học, dễ so sánh và va chạm. Để trường xếp lớp từng con theo bài kiểm tra đầu vào, hai con gặp nhau vào giờ cố định ngoài lớp.
Con lớn 16 tuổi có thể làm người giám hộ cho em không?
Không. Trường và trưởng đoàn là bên chịu trách nhiệm giám sát, và một em dưới 18 tuổi không thể là người giám hộ hợp pháp cho em mình khi đi nước ngoài. Việc giao trách nhiệm trông em cũng lấy mất trải nghiệm của con lớn. Con lớn nên được là anh chị, không phải người trông nom.
Hai con cùng giới nhưng chênh bốn tuổi có ở chung phòng được không?
Tuỳ chính sách của trường, nhiều trại xếp phòng theo nhóm tuổi nên hai con có thể bị tách. Nếu trường cho ở chung, em nhỏ yên tâm hơn nhưng hai con dễ nói tiếng Việt. Cách cân bằng là xin trường xếp thêm một bạn quốc tế vào cùng phòng.
Em nhỏ nhớ nhà và cứ đòi ở với anh chị thì làm sao?
Báo người giám sát của nhóm em nhỏ, để họ chú ý thêm và tạo cơ hội cho em hoà vào nhóm bạn cùng tuổi. Có thể thống nhất những lúc cố định hai anh chị em gặp nhau, như bữa sáng. Nhắc con lớn không cần bỏ hoạt động của mình để trông em.
Có trường nào nhận cả trẻ 8 tuổi và thiếu niên 15 tuổi cùng lúc không?
Một số trường ngôn ngữ có cả chương trình thiếu nhi, thiếu niên và người lớn ở cùng thành phố, có khi khác khuôn viên. Khoá gia đình cũng thường nhận trẻ nhiều độ tuổi. Hỏi trường hai chương trình có cùng địa điểm, cùng lịch khai giảng không, và ai đưa đón nếu khác địa điểm.
Đi chung có làm hai con ít nói tiếng Anh hơn không?
Có nguy cơ, vì hai con có sẵn một người để nói tiếng Việt. Giảm bằng cách tách lớp, tách hoạt động, xin xếp bạn quốc tế cùng phòng, và thống nhất với hai con những lúc chỉ dùng tiếng Anh, như khi ăn cùng bạn quốc tế hay trong hoạt động nhóm.