Trẻ có dị ứng, hen, tiểu đường, động kinh hay đang dùng thuốc thường xuyên vẫn đi học tiếng ở nước ngoài được, với điều kiện gia đình chuẩn bị bốn thứ: một thư tóm tắt của bác sĩ điều trị bằng tiếng Anh, một bản kế hoạch xử trí khi bệnh trở nặng mà người lớn ở trường đọc là làm theo được, đủ thuốc cho cả chuyến cộng một khoảng dự phòng, và một trường đã được biết đầy đủ tình trạng của con trước khi nhận.
Bài này không thay lời khuyên của bác sĩ điều trị. Mọi quyết định về thuốc, liều và việc con có đủ sức khoẻ để đi hay không phải do bác sĩ đang theo dõi con đưa ra. Phần dưới đây giúp gia đình biết cần hỏi bác sĩ những gì, cần chuẩn bị giấy tờ nào, và cách để kiến thức về bệnh của con đi theo con đến nơi xa.
Vì sao đi xa làm bệnh nền khó kiểm soát hơn
Ở nhà, một đứa trẻ bị hen có bố mẹ biết dấu hiệu sắp lên cơn, biết thuốc cắt cơn để ở đâu, biết bệnh viện nào đã có hồ sơ. Khi con đến một nơi xa, những thứ đó biến mất cùng một lúc. Người lớn ở trường chưa từng thấy con lên cơn; con có thể ngại nói vì sợ bị coi là khác bạn; bác sĩ ở bệnh viện địa phương không có tiền sử bệnh.
Thêm vào đó, môi trường thay đổi: khí hậu khác, phấn hoa khác, thức ăn khác, lịch sinh hoạt dày hơn, ngủ ít hơn những đêm đầu vì lệch giờ. Trẻ bị dị ứng thực phẩm gặp rủi ro vì món ăn lạ và nhãn ghi thành phần bằng ngôn ngữ con không đọc thạo. Trẻ tiểu đường phải tự điều chỉnh khi giờ ăn và mức vận động khác hẳn ở nhà.
Không điều nào trong số này là lý do để con không đi. Nhưng chúng giải thích vì sao phần chuẩn bị y tế phải làm sớm và kỹ hơn so với chuẩn bị hành lý, và vì sao thông tin phải được viết ra để người khác dùng được, chứ không chỉ nằm trong đầu bố mẹ.
Thư tóm tắt của bác sĩ nên có những gì
Xin bác sĩ điều trị viết hoặc ký một thư bằng tiếng Anh, ngắn gọn, để bất kỳ nhân viên y tế nào ở nước ngoài đọc cũng hiểu. Thư nên có:
- Họ tên, ngày sinh của con, chẩn đoán chính và năm phát hiện.
- Danh sách thuốc đang dùng, ghi tên hoạt chất (không chỉ tên thương mại vì tên thương mại khác nhau giữa các nước), cách dùng, lý do dùng.
- Các dị ứng thuốc và dị ứng thực phẩm đã biết, mức độ phản ứng từng gặp.
- Dấu hiệu bệnh trở nặng cần đi cấp cứu.
- Những việc nên làm và không nên làm khi con lên cơn, theo chỉ định của bác sĩ.
- Thông tin liên lạc của bác sĩ hoặc phòng khám ở Việt Nam, và ngày viết thư.
Mang bản gốc trong hành lý xách tay, gửi bản chụp cho trường, trưởng đoàn và lưu trên điện thoại của con. Thư này còn giúp khi qua cửa khẩu có thuốc trong hành lý.
Nên hẹn bác sĩ ít nhất sáu đến tám tuần trước ngày bay. Khoảng thời gian này đủ để bác sĩ đánh giá lại tình trạng của con, điều chỉnh thuốc nếu cần mà vẫn còn thời gian theo dõi, viết thư, và để gia đình mua đủ thuốc dự phòng. Nếu con đang trong đợt bệnh không ổn định, bác sĩ cũng có thời gian để khuyên gia đình dời chuyến.
Chuẩn bị theo một số tình trạng thường gặp
Mỗi tình trạng có điểm cần chú ý riêng. Bảng dưới đây là gợi ý những việc gia đình nên trao đổi với bác sĩ và với trường, không phải hướng dẫn điều trị:
| Tình trạng | Cần trao đổi với bác sĩ | Cần báo trường |
|---|---|---|
| Dị ứng thực phẩm nặng | Con có cần mang bút tiêm adrenaline không, mang mấy chiếc, cách dùng | Bếp có tách món không, ai đọc nhãn thành phần khi đi ăn ngoài, nhân viên có biết dùng bút tiêm không |
| Hen | Thuốc cắt cơn và thuốc dự phòng mang theo, khi nào phải đi cấp cứu | Hoạt động thể thao nào cần lưu ý, con được giữ thuốc cắt cơn bên mình không |
| Tiểu đường típ 1 | Cách điều chỉnh theo lịch mới và lệch múi giờ, vật tư dự phòng | Giờ ăn, đồ ăn nhẹ dự phòng, chỗ bảo quản thuốc lạnh, người biết xử trí hạ đường huyết |
| Động kinh | Kế hoạch xử trí cơn, thuốc mang theo, ngủ đủ | Hoạt động dưới nước phải có giám sát riêng, người biết xử trí cơn |
| Đang dùng thuốc điều trị tâm lý hoặc rối loạn tăng động giảm chú ý | Có cần điều chỉnh không, quy định mang thuốc ở nước đến | Ai giữ và phát thuốc, dấu hiệu cần báo gia đình |
Nếu bác sĩ cho rằng tình trạng của con chưa ổn định đủ để đi xa trong thời gian này, đó là thông tin quan trọng hơn mọi kế hoạch học tiếng. Khoá học có thể dời; một cơn bệnh nặng ở nơi xa thì khó đảo ngược.
Mang thuốc qua cửa khẩu và hãng bay
Để thuốc trong hộp gốc. Hộp có nhãn nhà thuốc, tên thuốc và tên người dùng giúp cán bộ hải quan nhận ra đây là thuốc điều trị cá nhân. Thuốc dồn chung vào một túi không nhãn dễ gây nghi ngờ.
Mang kèm đơn thuốc và thư bác sĩ. Đơn và thư chứng minh thuốc dùng cho chính con với lượng phù hợp thời gian đi.
Kiểm quy định của nước đến và nước quá cảnh. Một số thuốc hợp pháp ở Việt Nam lại bị kiểm soát chặt ở nước khác, ví dụ một số thuốc chứa codein hay một số thuốc kích thích dùng điều trị tăng động giảm chú ý. Có nước yêu cầu giấy phép trước khi mang vào. Tra trang của cơ quan hải quan hoặc cơ quan quản lý thuốc nước đến, hoặc hỏi đại sứ quán.
Thuốc cần dùng hằng ngày để trong hành lý xách tay. Vali ký gửi có thể thất lạc vài ngày. Thuốc cắt cơn, bút tiêm và vật tư tiểu đường luôn ở bên người.
Báo hãng bay nếu mang vật tư đặc biệt. Bút tiêm, kim tiêm, thuốc dạng lỏng quá lượng cho phép thường được mang lên máy bay khi có giấy bác sĩ, nhưng nên hỏi hãng trước để tránh bị giữ lại ở cửa an ninh.
Mang dư một khoảng dự phòng. Hỏi bác sĩ nên mang thêm bao nhiêu ngày thuốc phòng khi chuyến về bị trễ. Chia làm hai phần để ở hai chỗ khác nhau.
Mẫu y tế của trường và mẫu đồng ý điều trị
Hầu hết trường nhận học sinh dưới 18 tuổi gửi cho gia đình một mẫu y tế, hỏi về bệnh, thuốc, dị ứng, chế độ ăn, tiêm chủng, và một mẫu đồng ý cho phép nhân viên trường thay mặt cha mẹ đồng ý điều trị khẩn cấp khi không liên lạc kịp. Nhiều phụ huynh điền vội vì thấy câu hỏi lặp lại; đây là sai lầm hay gặp.
Người đọc mẫu y tế là người sẽ phản ứng đầu tiên khi con có chuyện. Viết rõ, cụ thể, bằng tiếng Anh đơn giản. Thay vì chỉ ghi "dị ứng hải sản", ghi loại hải sản, phản ứng từng gặp, con có mang thuốc gì, phải làm gì khi có dấu hiệu nặng. Thay vì ghi "hen nhẹ", ghi lần lên cơn gần nhất, yếu tố hay gây cơn, thuốc cắt cơn để ở đâu.
Với mẫu đồng ý điều trị, đọc kỹ phạm vi: thường là cho phép điều trị khẩn cấp theo chỉ định của bác sĩ khi không liên lạc được cha mẹ. Nếu gia đình có yêu cầu riêng, như cần được liên lạc trước mọi thủ thuật không khẩn cấp, ghi rõ trong mẫu và trao đổi với trường. Đừng để trống mẫu này vì ở nhiều nơi, thiếu nó có thể làm chậm việc điều trị cho con.
Cuối cùng, nếu trường có buổi trao đổi trực tuyến với người phụ trách y tế, hãy xin một buổi. Mười lăm phút nói chuyện trực tiếp thường giúp người phụ trách hiểu tình trạng của con hơn nhiều trang giấy.
Ở homestay và khi ăn ngoài: đưa kế hoạch đến tận bếp
Với trẻ bị dị ứng thực phẩm, chỗ dễ xảy ra sự cố nhất thường không phải căng tin trường, nơi nhân viên đã được báo, mà là bữa tối ở nhà chủ homestay, bữa trưa mang theo trong chuyến dã ngoại, hay món ăn vặt bạn bè mời. Thông tin trong mẫu y tế của trường không tự đến được những nơi đó.
Nếu con ở homestay, hỏi trường xem chủ nhà đã nhận được thông tin về dị ứng của con chưa, có đồng ý chuẩn bị bữa ăn phù hợp không, và có biết dùng bút tiêm nếu con mang theo không. Một số trường chỉ ghép học sinh có dị ứng nặng với những gia đình đã từng nhận học sinh tương tự. Nếu trường không trả lời được, cân nhắc ở ký túc xá có bếp tập trung, nơi kiểm soát thực phẩm dễ hơn.
Với chuyến dã ngoại, hỏi ai mang thuốc dự phòng của con, bữa trưa do ai chuẩn bị, và khi đến nơi xa bệnh viện thì kế hoạch là gì. Với trẻ tiểu đường, đồ ăn nhẹ dự phòng phải luôn ở trong túi của con và của người lớn đi cùng. Những chi tiết này nghe nhỏ, nhưng phần lớn ca phản ứng nặng ở trẻ đi xa xảy ra đúng vào những lúc không ai nghĩ là có rủi ro.
Dạy con tự quản bệnh của mình trước khi đi
Ở nơi xa, con là người đầu tiên nhận ra cơ thể mình có vấn đề. Mức tự quản phụ thuộc vào tuổi, nhưng mọi trẻ đều nên tập được vài việc:
- Nói được bằng tiếng Anh tên bệnh của mình, dị ứng gì, và một câu xin giúp đỡ.
- Biết thuốc nào để ở đâu, dùng khi nào, và tự dùng được nếu bác sĩ cho phép ở tuổi đó.
- Biết nhận ra dấu hiệu sớm và báo ngay cho người lớn, không cố chịu vì ngại.
- Với dị ứng thực phẩm: tập hỏi thành phần món ăn, tập từ chối món không chắc.
- Mang một thẻ nhỏ trong ví hoặc vòng tay ghi bệnh và dị ứng bằng tiếng Anh.
- Biết rằng nếu bỏ lỡ một liều hay quên thuốc, phải báo người lớn ngay để được hướng dẫn, không tự xử lý.
Tập những việc này vài tuần trước khi đi, trong sinh hoạt hằng ngày ở nhà. Một kỹ năng con đã quen ở nhà sẽ dễ dùng hơn khi con đang mệt, đang lạ chỗ và đang nói một thứ tiếng khác.
Câu hỏi thường gặp
Có nên giấu bệnh của con để con không bị trường từ chối?
Không nên. Trường không biết thì không chuẩn bị được, và khi có chuyện, thời gian phản ứng chậm đi đáng kể. Giấu bệnh còn có thể làm mất quyền lợi bảo hiểm. Nếu một trường từ chối vì tình trạng của con, đó là thông tin để tìm chương trình có khả năng chăm sóc phù hợp hơn.
Con có được tự giữ thuốc của mình không?
Tuỳ chính sách của trường và tuổi của con. Thuốc cắt cơn hen và bút tiêm adrenaline thường được khuyến khích để con mang theo người vì cần dùng ngay. Các thuốc khác có thể do nhân viên giữ và phát theo giờ. Thống nhất với trường trước khi đi và ghi vào mẫu y tế.
Có cần tiêm thêm vắc xin trước khi đi học tiếng không?
Việc này tuỳ nước đến, tuổi và lịch tiêm của con. Một số trường hoặc trại yêu cầu bằng chứng đã tiêm một số vắc xin cơ bản. Mang sổ tiêm chủng đến bác sĩ hoặc cơ sở tiêm chủng để được tư vấn theo điểm đến, và dịch các mục chính sang tiếng Anh nếu trường yêu cầu.
Thuốc của con không bán ở nước đến thì làm thế nào?
Mang đủ thuốc cho cả chuyến cộng dự phòng là cách an toàn nhất. Nếu có nguy cơ thiếu, nhờ bác sĩ ghi tên hoạt chất trong thư để bác sĩ ở nước đến tìm thuốc tương đương. Không nên nhờ người gửi thuốc qua bưu điện vì nhiều nước kiểm soát thuốc gửi qua đường bưu chính.
Con đang điều trị tâm lý thì có nên báo trường không?
Nên trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia đang theo dõi con trước, rồi báo trường ở mức cần thiết để họ hỗ trợ đúng: con có dùng thuốc không, dấu hiệu cần chú ý là gì, ai là người liên lạc. Thông tin sức khoẻ tinh thần là thông tin nhạy cảm, nên hỏi trường ai được đọc và họ bảo mật thế nào.
Nếu con lên cơn nặng ở nước ngoài, gia đình nên làm gì từ Việt Nam?
Liên lạc với trường hoặc trưởng đoàn để nắm tình hình, gửi ngay thư bác sĩ và hồ sơ bệnh cho bệnh viện nếu họ chưa có, gọi số hỗ trợ khẩn cấp của bảo hiểm. Nếu cần, nhờ bác sĩ điều trị ở Việt Nam trao đổi trực tiếp với bác sĩ ở nước ngoài. Quyết định có sang hay không nên dựa trên thông tin từ bác sĩ.