Với phần lớn học sinh Việt, bốn tuần là độ dài tối thiểu để một khoá ở Philippines tạo ra thay đổi rõ về độ tự tin và phản xạ nói; tám đến mười hai tuần là mức có thể thấy tiến bộ đo được về trình độ; còn hai tuần hợp với mục tiêu làm quen, trải nghiệm hoặc ôn lại cho người đã có nền. Không có con số đúng cho mọi người, vì độ dài phù hợp phụ thuộc mục tiêu, trình độ đầu vào và quỹ thời gian thật của con.
Cách chọn tốt nhất là đi từ mục tiêu ngược về số giờ cần học, rồi đối chiếu với số giờ một khoá cho được. Bài này đưa ra phép tính số giờ, so với ước lượng của Cambridge về giờ học cần cho mỗi bậc trình độ, giải thích vì sao học dồn vài tuần không bằng ngần ấy giờ học rải trong một năm, và gợi ý mỗi độ dài khoá làm được gì.
Các con số dưới đây là ví dụ giả định để minh hoạ cách tính; số tiết thật của từng chương trình khác nhau, nên luôn xin lịch học cụ thể trước khi tính.
Ba câu hỏi quyết định độ dài khoá
Câu thứ nhất là con muốn làm được gì khi về. Mục tiêu "tự tin nói chuyện với người nước ngoài" khác hẳn mục tiêu "lên được một bậc CEFR" hay "đủ trình độ để theo học một khoá ở nước khác năm sau". Mục tiêu càng đo được, càng dễ biết khoá nên dài bao nhiêu. Mục tiêu mơ hồ thường dẫn tới việc chọn độ dài theo ngân sách hoặc theo bạn bè.
Câu thứ hai là con đang ở đâu. Một em đã học ngữ pháp vững, đọc hiểu tốt nhưng nói chậm có thể bứt lên rất nhanh trong vài tuần, vì việc cần làm chỉ là chuyển kiến thức có sẵn thành phản xạ. Một em mới bắt đầu thì phần lớn thời gian đầu dùng để xây vốn từ và cấu trúc cơ bản, tiến bộ nhìn thấy chậm hơn dù học cùng số giờ.
Câu thứ ba là con có bao nhiêu thời gian thật. Kỳ nghỉ hè của học sinh Việt thường kéo dài khoảng hai đến ba tháng, nhưng trừ đi lịch học hè ở trường, các kỳ thi chuyển cấp, sinh hoạt gia đình, quỹ thời gian còn lại có khi chỉ một tháng. Với sinh viên và người đi làm, giới hạn thường là số ngày nghỉ phép. Ba câu trả lời ghép lại sẽ cho một khoảng hợp lý, thường hẹp hơn nhiều so với các lựa chọn trên tờ giới thiệu.
Tính số giờ lớp của một khoá
Ví dụ giả định: một ngày có sáu tiết 1:1 và hai tiết nhóm, mỗi tiết năm mươi phút, học năm ngày mỗi tuần, chưa tính tự học buổi tối. Mỗi ngày như vậy là khoảng sáu tiếng rưỡi trên lớp.
| Độ dài khoá | Số ngày học | Giờ lớp ước tính | Trong đó giờ 1:1 |
|---|---|---|---|
| 2 tuần | 10 | khoảng 65 giờ | khoảng 50 giờ |
| 4 tuần | 20 | khoảng 130 giờ | khoảng 100 giờ |
| 8 tuần | 40 | khoảng 265 giờ | khoảng 200 giờ |
| 12 tuần | 60 | khoảng 400 giờ | khoảng 300 giờ |
Con số thật phải trừ đi ngày nhập học và kiểm tra, ngày lễ của Philippines rơi vào khoá học, ngày con ốm. Với khoá hai tuần, chỉ riêng ngày đầu định hướng và ngày cuối kiểm tra đã lấy đi một phần đáng kể. Đây là lý do khoá rất ngắn thường kém hiệu quả hơn mức số tuần gợi ý.
Ngược lại, giờ tự học buổi tối không nằm trong bảng nhưng có giá trị thật. Một hai giờ ôn bài, chép lại cụm từ, viết đoạn ngắn mỗi tối cộng lại thành vài chục giờ trong một khoá bốn tuần. Đây là phần giúp những gì học trên lớp ở lại lâu hơn, nên khi so hai chương trình, hãy hỏi cả giờ tự học có giám sát chứ không chỉ số tiết trên lớp.
Đối chiếu với ước lượng giờ học của Cambridge
Cambridge English, đơn vị tổ chức các kỳ thi tiếng Anh Cambridge, đưa ra ước lượng về số giờ học có hướng dẫn cần để đạt từng bậc của Khung tham chiếu chung châu Âu (CEFR), tính cộng dồn từ lúc bắt đầu: khoảng một trăm tám mươi đến hai trăm giờ cho A2, ba trăm năm mươi đến bốn trăm giờ cho B1, năm trăm đến sáu trăm giờ cho B2, bảy trăm đến tám trăm giờ cho C1. Cambridge nhấn mạnh đây chỉ là con số định hướng; tốc độ thật phụ thuộc tuổi, ngôn ngữ mẹ đẻ, lượng tiếp xúc ngoài giờ học và động lực.
Từ đó, khoảng cách giữa hai bậc liền kề ở trình độ trung cấp là vào cỡ một trăm năm mươi đến hai trăm giờ học có hướng dẫn. So với bảng ở trên, một khoá tám tuần cường độ cao cho số giờ lớp tương đương hoặc hơn khoảng cách đó. Nhưng không nên kết luận "tám tuần là lên một bậc" một cách máy móc, vì giờ trong ước lượng của Cambridge là giờ học rải đều kèm tự học, còn giờ ở Philippines là giờ học dồn.
Cách dùng đúng con số này là để đặt kỳ vọng hợp lý. Một khoá bốn tuần với khoảng một trăm giờ 1:1 không thể đưa người mới bắt đầu lên B1, nhưng có thể giúp em đang ở A2 vững vàng hơn ở bậc đó và tự tin nói. Phụ huynh nghe hứa hẹn nhảy hai bậc trong một tháng nên hỏi lại cơ sở của lời hứa.
Học dồn và học rải: vì sao số giờ chưa nói hết
Từ thí nghiệm về trí nhớ của Hermann Ebbinghaus cuối thế kỷ mười chín tới các phân tích tổng hợp hiện đại như của Nicholas Cepeda và cộng sự năm 2006, nghiên cứu về hiệu ứng khoảng cách cho thấy cùng một lượng thời gian học, chia ra nhiều lần cách quãng thì nhớ lâu hơn học dồn một lần. Hiệu ứng này được ghi nhận vững trong học từ vựng và thông tin, và là một trong những phát hiện ổn định nhất của tâm lý học nhận thức.
Áp vào khoá ở Philippines, điều đó có nghĩa là: ba trăm giờ học dồn trong ba tháng sẽ cho trí nhớ dài hạn kém hơn ba trăm giờ rải trong một năm rưỡi, nếu chỉ xét riêng từ vựng và kiến thức. Nhưng học dồn có thứ mà học rải khó tạo ra: cường độ đủ cao để vượt ngưỡng ngại nói, môi trường không có lối thoát về tiếng mẹ đẻ, và nhịp luyện tập liên tục giúp kỹ năng nói thành phản xạ.
Vì vậy cách tốt nhất là ghép cả hai: học rải ở nhà trước chuyến đi để có nền, dùng khoá dồn ở Philippines để chuyển nền thành phản xạ, rồi học rải tiếp sau khi về để giữ và mở rộng. Một khoá dài mà sau đó bỏ hẳn tiếng Anh vài tháng thì phần lớn độ trôi chảy sẽ phai, dù kiến thức nền còn lại.
Mỗi độ dài khoá làm được gì
Hai tuần. Hợp để làm quen với việc học hoàn toàn bằng tiếng Anh, trải nghiệm xa nhà lần đầu, hoặc ôn lại cho người đã có nền khá. Tuần đầu thường dành cho thích nghi, nên phần học thật chỉ khoảng một tuần rưỡi. Đừng kỳ vọng thay đổi trình độ đo được.
Bốn tuần. Mức phổ biến nhất của trại hè thiếu niên. Đủ để con vượt qua giai đoạn ngại nói, quen nhịp tiết 1:1, và về nhà nói tiếng Anh tự tin hơn thấy rõ. Với em đã có nền tốt, bốn tuần có thể giúp củng cố vững một bậc.
Tám tuần. Đủ dài để thấy tiến bộ ở cả độ chính xác chứ không chỉ độ trôi chảy, và để giáo viên đi trọn một phần giáo trình. Đòi hỏi con chịu được nhịp học cao trong hai tháng; với trẻ dưới mười hai tuổi, độ dài này thường quá sức nếu không có bố mẹ đi cùng.
Mười hai tuần trở lên. Hợp với sinh viên năm nghỉ, người đi làm chuẩn bị chuyển việc, học sinh lớn chuẩn bị nền trước một chương trình học bằng tiếng Anh. Khi đó giấy tờ cư trú phức tạp hơn và cần kế hoạch nghỉ ngơi giữa khoá để tránh kiệt sức.
Tuần đầu và tuần cuối không giống các tuần giữa
Hiệu suất học trong một khoá không đều. Tuần đầu, con vừa học vừa thích nghi: chỗ ngủ mới, đồ ăn mới, khí hậu mới, giọng giáo viên mới, cảm giác nhớ nhà. Nhiều em tuần đầu mệt, ngủ nhiều, ít nói trong lớp. Đây là giai đoạn bình thường, không có nghĩa con không hợp; phụ huynh nên chờ ít nhất hết tuần thứ hai mới đánh giá.
Các tuần giữa là giai đoạn hiệu quả nhất: con đã quen nhịp, quen giáo viên, bắt đầu dùng lại những gì đã học. Với khoá dài, giữa khoá có thể có một giai đoạn chững lại, con cảm thấy mình không tiến bộ nữa. Đây là hiện tượng quen thuộc khi học kỹ năng, và giáo viên giỏi thường đổi hoạt động, đổi chủ đề hoặc đặt mục tiêu nhỏ mới để vượt qua.
Tuần cuối, con vừa thi kiểm tra cuối khoá vừa chuẩn bị về, tâm trí ít nhiều đã hướng về nhà. Vì thế khoá bốn tuần thực chất có khoảng hai tuần học ở hiệu suất cao nhất, khoá tám tuần có khoảng sáu tuần. Nhìn theo cách này, sự khác biệt giữa khoá ngắn và khoá dài lớn hơn con số tuần cho thấy.
Một lần dài hay nhiều mùa hè ngắn
Nhiều gia đình phân vân giữa cho con đi một khoá dài hoặc đi mỗi hè một khoá ngắn qua vài năm. Hai cách có ưu thế khác nhau:
| Khía cạnh | Một khoá dài | Nhiều khoá ngắn qua các năm |
|---|---|---|
| Tiến bộ trình độ | Rõ hơn trong một lần | Từng bậc nhỏ, cần giữ tiếng giữa các năm |
| Sức chịu đựng của con | Đòi hỏi cao, hợp với con lớn | Nhẹ hơn, hợp với con nhỏ |
| Giấy tờ | Có thể cần gia hạn, thẻ cư trú | Thường đơn giản hơn |
| Ảnh hưởng lịch học ở Việt Nam | Có thể chiếm cả kỳ nghỉ | Để lại thời gian cho việc khác |
| Hiệu ứng khoảng cách | Ít | Tận dụng tốt nếu học đều giữa các năm |
Với trẻ tám đến mười hai tuổi, mỗi hè ba bốn tuần qua vài năm thường hợp hơn một khoá dài. Với học sinh cấp ba có mục tiêu rõ trước một mốc như vào chương trình học bằng tiếng Anh, một khoá dài liền mạch có thể đáng hơn.
Dù chọn cách nào, nên ghi lại kết quả kiểm tra cuối mỗi khoá và giữ báo cáo của trường. Năm sau, trường mới hoặc trường cũ có thể dựa vào đó để xếp con đúng trình độ ngay từ đầu, khỏi mất vài ngày dò lại, và gia đình cũng có một dòng thời gian rõ ràng về tiến bộ của con.
Câu hỏi thường gặp
Khoá một tuần có đáng đi không?
Một tuần chủ yếu là trải nghiệm, vì riêng ngày đầu và ngày cuối đã chiếm nhiều thời gian. Nếu mục tiêu là cho con thử sống xa nhà và làm quen trường trước khi quyết định khoá dài hơn vào năm sau, một tuần có ý nghĩa. Nếu mục tiêu là tiến bộ tiếng Anh, nên cân nhắc ít nhất bốn tuần.
Học tám tiết mỗi ngày có tốt hơn sáu tiết không?
Không phải lúc nào cũng vậy. Sau một số giờ, khả năng tập trung giảm, và giờ học thêm cuối ngày mang lại ít hơn. Với thiếu niên, sáu tiết chất lượng cộng tự học và ngủ đủ thường hiệu quả hơn tám tiết khiến con kiệt sức. Hỏi trường gói nào hợp với tuổi của con.
Có nên dùng khoá dài ở Philippines để chuẩn bị đi du học nước khác?
Nhiều gia đình làm như vậy, vì khoá ở Philippines giúp con có nền nói và nghe trước khi vào môi trường học hoàn toàn bằng tiếng Anh. Nên đặt mục tiêu rõ theo yêu cầu đầu vào của chương trình đích và kiểm tra tiến độ định kỳ. Các bước du học dài hạn là một kế hoạch riêng, cần tư vấn riêng.
Khoá luyện thi ở Philippines nên dài bao lâu?
Tuỳ khoảng cách giữa trình độ hiện tại và mức điểm cần đạt. Các khoá luyện thi thường có điều kiện đầu vào, tức con phải đã ở một trình độ nhất định. Nếu chưa đủ, nên học khoá tiếng Anh chung trước rồi mới chuyển sang luyện thi, thay vì vào thẳng lớp luyện đề.
Làm sao biết sau khoá con có tiến bộ thật?
So kết quả kiểm tra đầu vào và cuối khoá của trường, nếu được quy về CEFR thì dễ đọc hơn. Thêm vào đó, ghi âm con nói về cùng một chủ đề trước khi đi và sau khi về, và để ý con có chủ động dùng tiếng Anh không. Ba nguồn này cùng chiều thì tiến bộ là thật.
Học xong một khoá dài, bao lâu nữa nên đi tiếp?
Không có khoảng cách bắt buộc. Điều quan trọng hơn là giữa hai khoá con có tiếp tục học đều không. Nếu con giữ được nhịp học ở nhà, khoá sau có thể bắt đầu từ mức cao hơn và hiệu quả hơn. Nếu bỏ hẳn, khoá sau sẽ mất thời gian lấy lại phần đã quên.