Điều nên tìm ở giáo viên của một trường tiếng không phải là "người bản ngữ" mà là người đã được đào tạo để dạy tiếng như một ngoại ngữ, có giờ dạy thực hành được quan sát và chấm, và với lớp thiếu niên thì có kinh nghiệm với lứa tuổi đó. Chứng chỉ hay gặp ở bậc nhập nghề là CELTA của Cambridge và CertTESOL của Trinity College London; ở bậc cao hơn, dành cho người đã dạy nhiều năm, là DELTA và DipTESOL.
Chứng chỉ chỉ là mức sàn. Câu hỏi thực tế hơn là trường có bao nhiêu giáo viên làm cả năm, bao nhiêu giáo viên thời vụ mùa hè, ai quan sát lớp và hỗ trợ giáo viên mới, và giáo viên dạy con đã từng dạy học sinh cùng tuổi chưa.
Người bản ngữ và người được đào tạo dạy tiếng là hai chuyện khác nhau
Nói một ngôn ngữ từ nhỏ cho người đó trực giác về cái gì nghe tự nhiên, nhưng không cho họ khả năng giải thích vì sao. Một người Anh bình thường dùng thì hiện tại hoàn thành mỗi ngày mà có thể không biết diễn đạt quy tắc đó cho một học sinh 12 tuổi đang nhầm với quá khứ đơn. Dạy tiếng cho người nước ngoài đòi hỏi hiểu cấu trúc ngôn ngữ, biết chia nhỏ một kỹ năng, biết dự đoán lỗi người học hay mắc, biết nói chậm và chọn từ cho vừa trình độ mà không thành giả tạo.
Các trường được kiểm định ở nước bản ngữ thường đặt yêu cầu tối thiểu về trình độ giáo viên, và tài liệu tiếp thị của trường nghiêm túc sẽ nói "giáo viên có chứng chỉ giảng dạy" chứ không chỉ "giáo viên bản ngữ". Khi tài liệu chỉ nhấn vào chữ bản ngữ, phụ huynh nên hỏi thêm. Điều ngược lại cũng đúng: ở nhiều trường, có những giáo viên rất giỏi không phải người bản ngữ, nói tiếng Anh ở trình độ rất cao, và chính vì từng học tiếng Anh như ngoại ngữ nên hiểu rõ chỗ người học vấp.
Các chứng chỉ giảng dạy hay gặp và chúng nói lên điều gì
Bảng dưới tóm tắt ở mức phụ huynh cần biết. Chi tiết cấu trúc khoá đào tạo có thể thay đổi, nên khi cần kiểm kỹ hãy đọc trang của chính đơn vị cấp.
| Chứng chỉ | Đơn vị cấp | Bậc | Điều nó cho biết |
|---|---|---|---|
| CELTA | Cambridge (Cambridge University Press & Assessment) | Nhập nghề; khung trình độ của Anh xếp ở cấp 5 | Đã qua khoá đào tạo tập trung có dạy thực hành với học viên thật, được quan sát và chấm |
| CertTESOL | Trinity College London | Nhập nghề; cấp 5, tương đương CELTA | Tương tự CELTA, có phần dạy thực hành được đánh giá |
| DELTA | Cambridge | Nâng cao; cấp 7 | Người đã dạy nhiều năm, học sâu về phương pháp, thường giữ vai trò chuyên môn |
| DipTESOL | Trinity College London | Nâng cao; cấp 7 | Tương đương DELTA |
| Chứng chỉ TEFL trực tuyến | Nhiều đơn vị tư nhân | Rất khác nhau | Có thể không có giờ dạy thực hành được quan sát; giá trị phụ thuộc từng khoá |
| Bằng cử nhân, thạc sĩ TESOL hoặc ngôn ngữ học ứng dụng | Trường đại học | Đại học, sau đại học | Nền lý thuyết vững; kỹ năng đứng lớp còn tuỳ kinh nghiệm |
Phần đáng giá nhất của CELTA và CertTESOL với phụ huynh là giờ dạy thực hành có người quan sát. Một chứng chỉ chỉ học lý thuyết trực tuyến không bảo đảm người đó từng đứng trước một lớp thật. Khi trường nói giáo viên "có TEFL", câu hỏi tiếp theo là "có phần dạy thực hành được quan sát không".
Dạy thiếu niên đòi hỏi những gì khác
Quản lý lớp và năng lượng. Một lớp mười hai em 13 tuổi từ năm nước không vận hành như lớp người lớn đi làm. Giáo viên cần chia hoạt động ngắn, chuyển nhịp đúng lúc, giữ các em nói tiếng Anh thay vì tiếng mẹ đẻ với bạn cùng nước. CELTA tập trung vào người học trưởng thành; giáo viên dạy thiếu niên giỏi thường có thêm khoá đào tạo hoặc nhiều năm kinh nghiệm với lứa tuổi này.
Chủ đề và tài liệu hợp tuổi. Bài về phỏng vấn xin việc hay thuê nhà vô nghĩa với một em 11 tuổi. Hỏi trường giáo trình khoá thiếu niên khác giáo trình người lớn thế nào.
Kiểm tra lý lịch người làm việc với trẻ em. Các nước nói tiếng Anh đều có cơ chế kiểm tra lý lịch người làm việc với trẻ: ở Anh là kiểm tra của Disclosure and Barring Service, ở Úc là thẻ kiểm tra làm việc với trẻ em theo từng bang, ở Canada là kiểm tra lý lịch tư pháp có mục người dễ bị tổn thương, ở New Zealand là thẩm tra của cảnh sát. Không cần thuộc tên, chỉ cần hỏi trường: mọi giáo viên và nhân viên tiếp xúc với con đã qua kiểm tra lý lịch theo quy định nước sở tại chưa.
Nhận xét gửi gia đình. Giáo viên khoá thiếu niên thường phải viết nhận xét tiến độ cho phụ huynh. Xin xem một mẫu nhận xét cũ (đã che tên) giúp phụ huynh biết trường đánh giá con ở mức chi tiết nào.
Giáo viên thời vụ mùa hè: điều phụ huynh nên biết
Mùa hè ở bán cầu bắc, số học viên ở các trường tiếng tăng vọt, nhất là khoá thiếu niên. Trường phải tuyển thêm nhiều giáo viên chỉ làm vài tuần: giáo viên phổ thông nghỉ hè, giáo viên tự do, người mới lấy chứng chỉ. Nhiều người trong số đó rất tốt, có khi là giáo viên dạy học sinh hằng ngày trong năm học. Nhưng chất lượng giữa các giáo viên thời vụ dao động nhiều hơn so với đội giáo viên cố định, và họ có ít thời gian làm quen giáo trình, học viên và quy trình của trường.
Thứ giữ chất lượng ổn định trong mùa cao điểm là bộ máy học vụ: trưởng bộ phận học vụ (thường gọi là Director of Studies) và các giáo viên chuyên môn quan sát lớp, hướng dẫn giáo viên mới, theo dõi phản hồi của học viên. Câu nên hỏi là trong mùa hè, trường có bao nhiêu giáo viên cố định so với thời vụ, ai phụ trách chuyên môn ở cơ sở con học, và lớp của giáo viên mới được quan sát thường xuyên tới mức nào. Một trung tâm hè thuê khuôn viên trường nội trú có thể có đội ngũ gần như hoàn toàn là người làm theo mùa, nên càng cần hỏi kỹ. Điều này không có nghĩa trung tâm hè kém, chỉ có nghĩa là chất lượng phụ thuộc vào khâu tuyển chọn, đào tạo đầu mùa và giám sát trong mùa nhiều hơn ở một trường mở quanh năm. Một trung tâm hè vận hành lâu năm thường có đội quản lý quay lại mỗi năm, và đó là điểm nên hỏi.
Câu hỏi gửi trường về đội ngũ giáo viên
Gửi bằng thư điện tử, trường nghiêm túc sẽ trả lời được bằng con số hoặc mô tả cụ thể:
- Bao nhiêu phần trăm giáo viên ở cơ sở con học có CELTA, CertTESOL hoặc chứng chỉ tương đương có dạy thực hành được quan sát?
- Trong tháng con đi, tỉ lệ giáo viên cố định và giáo viên thời vụ là bao nhiêu?
- Giáo viên khoá thiếu niên có kinh nghiệm hoặc đào tạo riêng về dạy trẻ không?
- Ai phụ trách chuyên môn ở cơ sở này, và lớp học được quan sát định kỳ ra sao?
- Mọi người tiếp xúc với con (giáo viên, nhân viên hoạt động, gia đình homestay) đã qua kiểm tra lý lịch theo quy định nước sở tại chưa?
- Nếu con không hợp giáo viên lớp, quy trình đổi lớp hoặc phản hồi là gì?
- Phụ huynh có nhận nhận xét tiến độ bằng văn bản không, vào thời điểm nào của khoá?
Không cần trường nào đạt mọi tiêu chí ở mức cao nhất. Mục đích là có câu trả lời cụ thể để so các trường với nhau, và để nhận ra trường nào biết rõ đội ngũ của mình. Trường trả lời rằng "tất cả giáo viên đều giỏi" mà không có con số nào là trường chưa trả lời câu hỏi.
Giáo viên không phải người bản ngữ: có đáng lo không
Nhiều phụ huynh lo con sẽ "bắt giọng" của giáo viên không phải người bản ngữ. Ở đây cần tách hai thứ: độ dễ hiểu và giọng địa phương. Nghiên cứu về tiếng Anh như ngôn ngữ chung toàn cầu, tiêu biểu là công trình của Jennifer Jenkins về ngữ âm tiếng Anh quốc tế xuất bản năm 2000, cho thấy giao tiếp quốc tế phụ thuộc chủ yếu vào một số đặc điểm phát âm cốt lõi giúp người nghe hiểu được, chứ không phụ thuộc vào việc nói giống hệt một giọng bản ngữ nào. Quan điểm này vẫn còn tranh luận trong giới giảng dạy, nhất là về việc nên dạy chuẩn nào, nhưng nó giúp nhìn vấn đề đúng hơn.
Trong thực tế, ở nước bản ngữ con sẽ nghe rất nhiều giọng: giáo viên, gia đình homestay, người bán hàng, bạn cùng lớp từ khắp nơi. Một giáo viên không phải người bản ngữ có trình độ rất cao và được đào tạo bài bản không làm hỏng phát âm của con; một giáo viên bản ngữ không qua đào tạo có thể làm lớp học rời rạc. Thứ cần hỏi vẫn là đào tạo, kinh nghiệm và cách trường kiểm soát chất lượng giảng dạy.
Giáo viên ở Philippines và ở trung tâm Hoa ngữ
Ở các học viện tiếng Anh tại Philippines, đội ngũ giáo viên phần lớn là người Philippines, dạy chủ yếu theo mô hình một kèm một, thường có bằng đại học và được học viện đào tạo nội bộ; mức độ có chứng chỉ quốc tế như CELTA khác nhau giữa các nơi. Vì một kèm một là trung tâm, chất lượng phụ thuộc rất lớn vào từng giáo viên, nên chính sách đổi giáo viên khi không hợp và cách học viện đánh giá giáo viên định kỳ là hai câu nên hỏi. Chi tiết về học ở Philippines được bàn trong chuyên mục riêng.
Với khoá tiếng Trung, giáo viên ở trung tâm Hoa ngữ thuộc trường đại học Đài Loan thường có đào tạo về dạy tiếng Hoa cho người nước ngoài, và Đài Loan có kỳ thi chứng nhận năng lực dạy Hoa ngữ cho người nước ngoài do cơ quan giáo dục tổ chức. Ở Trung Quốc đại lục cũng có chứng chỉ giáo viên tiếng Trung quốc tế. Câu hỏi với phụ huynh giống hệt khi chọn trường tiếng Anh: giáo viên được đào tạo dạy người nước ngoài không, đã dạy người học cùng tuổi con chưa, và lớp có ai quan sát và hỗ trợ không.
Câu hỏi thường gặp
Có nên yêu cầu trường cho biết tên và lý lịch giáo viên cụ thể sẽ dạy con không?
Phần lớn trường không xếp giáo viên trước khi biết kết quả kiểm tra xếp lớp, và lịch có thể đổi theo tuần. Yêu cầu hợp lý hơn là hỏi tiêu chuẩn tối thiểu trường áp dụng cho mọi giáo viên, tỉ lệ có chứng chỉ, và cách xử lý nếu con phản ánh về giáo viên.
Giáo viên trẻ mới lấy CELTA có đáng lo không?
Không nhất thiết. Giáo viên mới có thể nhiệt tình và chuẩn bị bài kỹ, đặc biệt khi trường có người phụ trách chuyên môn quan sát và hỗ trợ. Rủi ro lớn hơn là một lớp nhiều giáo viên mới mà không ai kèm. Hỏi về cơ chế hỗ trợ giáo viên mới thay vì chỉ hỏi số năm kinh nghiệm.
Con có thể học với nhiều giáo viên khác nhau trong một tuần không?
Có, nhiều trường xếp một giáo viên cho khối sáng thứ nhất và giáo viên khác cho khối sau, hoặc đổi theo kỹ năng. Điều này giúp con nghe nhiều giọng và phong cách. Điều cần là các giáo viên cùng theo một giáo trình và có trao đổi về tiến độ của lớp.
Nhân viên hoạt động buổi chiều có phải giáo viên không?
Thường là không. Họ là nhân viên hoạt động hoặc giám sát, nhiều người là sinh viên trẻ, làm nhiệm vụ dẫn hoạt động, giữ an toàn và khuyến khích các em nói tiếng Anh. Họ vẫn phải qua kiểm tra lý lịch nếu làm việc với trẻ, nhưng không nên kỳ vọng họ sửa ngữ pháp như trong lớp.
Làm sao biết giáo viên dạy con tốt hay không khi đang ở xa?
Hỏi con những câu cụ thể thay vì "học có vui không": hôm nay con nói câu nào trong lớp, giáo viên sửa lỗi gì cho con, con làm việc với bạn nào. Kết hợp với nhận xét tiến độ của trường. Nếu sau một tuần con vẫn không kể được gì cụ thể, nên liên hệ bộ phận học vụ.