Tiền tiêu vặt cho con trong một khoá học tiếng ở nước ngoài nên tính từ dưới lên: liệt kê những gì chương trình chưa bao gồm mà con có thể cần chi mỗi tuần, nhân với số tuần, cộng một khoản dự phòng nhỏ, rồi đối chiếu với mức gợi ý của trường nếu trường có. Số tiền nên chia thành hai dạng: một ít tiền mặt cho vài ngày đầu và phần còn lại trong thẻ mà cha mẹ theo dõi được.
Với học sinh, tiền tiêu vặt không chỉ là chuyện đủ hay thiếu. Đây thường là lần đầu con tự quản lý một khoản tiền trong nhiều tuần, ở một nơi con chưa quen giá cả, với đồng tiền khác. Cách cha mẹ chuẩn bị và giao tiền ảnh hưởng đến cả sự an toàn lẫn bài học về tiền mà con mang về.
Tiền tiêu vặt dùng vào những việc gì
Trước khi tính số tiền, cần biết chương trình đã bao gồm những gì. Một trại hè nội trú trọn gói thường đã có ba bữa mỗi ngày, hoạt động buổi chiều, các chuyến tham quan theo lịch và vé vào cửa của các chuyến đó. Khi đó tiền tiêu vặt chủ yếu cho đồ ăn vặt, nước uống, quà lưu niệm, một vài món đồ cá nhân. Ngược lại, một khoá học ở homestay có thể chỉ bao bữa sáng và bữa tối; bữa trưa ngày đi học, vé xe buýt hoặc tàu đến trường, và các chuyến đi chơi cuối tuần do con tự lo.
Ngoài ra có những khoản phát sinh ít được nghĩ tới: thêm gói dữ liệu di động, giặt là ở máy tự động trong ký túc xá, một món đồ quên mang phải mua lại như sạc hay áo ấm, phí chuyến tham quan tự chọn, quà sinh nhật bạn cùng lớp, hay đơn giản là một bữa đi ăn cùng nhóm bạn mới.
Bước đầu tiên vì vậy là lấy danh sách những gì chương trình đã gồm, đánh dấu các khoản con sẽ phải tự trả, và hỏi trường mức tiền tiêu vặt họ thường khuyên phụ huynh. Nhiều trại hè dành cho thiếu niên có con số gợi ý theo tuần, dựa trên kinh nghiệm thực tế của học sinh các năm trước.
Cách tự ước theo tuần
Bảng dưới là khung để điền bằng đồng tiền của nước đến. Không đưa số cụ thể vì giá mỗi nơi mỗi khác; giá một bữa trưa ở trung tâm thành phố lớn có thể gấp vài lần ở thị trấn nhỏ.
| Khoản | Câu hỏi để ước | Tần suất |
|---|---|---|
| Ăn trưa, ăn vặt, nước uống | Chương trình đã gồm bữa nào? Con hay ăn vặt mức nào ở nhà? | Mỗi ngày |
| Đi lại | Con tự đi đến trường hay có xe đưa đón? Có thẻ đi lại tuần không? | Mỗi tuần |
| Hoạt động tự chọn | Lịch có những chuyến nào tính riêng? Con có muốn tham gia hết không? | Theo lịch |
| Liên lạc | Dùng sim nước đến hay gói chuyển vùng? Có cần nạp thêm? | Mỗi tuần hoặc cả chuyến |
| Đồ cá nhân, giặt là | Nơi ở có giặt miễn phí không? Đồ vệ sinh dùng hết thì mua thêm | Mỗi tuần |
| Quà lưu niệm | Con định mua quà cho ai, mức bao nhiêu mỗi người? | Một lần, thường cuối khoá |
| Dự phòng | Mất đồ phải mua lại, chi bất ngờ nhỏ | Một khoản cho cả chuyến |
Ví dụ giả định: nếu khoản theo ngày ước là A, khoản theo tuần là B, khoá dài bốn tuần, thì phần thường xuyên là bốn lần của (bảy lần A cộng B), sau đó cộng khoản hoạt động, quà và dự phòng. Tính xong, so với mức gợi ý của trường. Lệch nhiều thì xem lại từng dòng.
Tiền mặt, thẻ hay gửi trường giữ
Không có dạng nào hoàn hảo; thường nên kết hợp hai dạng. Bảng so sánh các lựa chọn phổ biến:
| Dạng | Ưu điểm | Hạn chế | Hợp với |
|---|---|---|---|
| Tiền mặt ngoại tệ | Dùng ngay khi đến, không phụ thuộc mạng hay máy | Mất là mất hẳn, khó theo dõi | Một ít cho vài ngày đầu |
| Thẻ ghi nợ quốc tế của con hoặc thẻ phụ của cha mẹ | Cha mẹ nạp thêm từ xa, xem được lịch sử chi | Phí giao dịch ngoại tệ, phí rút tiền ở máy nước ngoài | Học sinh lớn, quen dùng thẻ |
| Thẻ trả trước nạp sẵn ngoại tệ | Giới hạn được số tiền, mất thẻ không mất cả tài khoản chính | Cần tìm hiểu biểu phí và tỷ giá nạp | Gia đình muốn khống chế mức chi |
| Gửi trường giữ hộ | An toàn cho học sinh nhỏ, trường phát theo tuần | Con ít được tự quyết, phụ thuộc giờ giấc của trường | Học sinh nhỏ ở trại nội trú |
Nhiều trại hè cho thiếu niên có hình thức giữ tiền hộ: học sinh gửi tiền khi đến và rút theo nhu cầu hoặc theo mức cố định mỗi tuần. Hỏi trường có dịch vụ này không, và họ có ghi sổ cho từng lần rút không. Với thẻ, hỏi ngân hàng về loại thẻ dành cho người chưa thành niên hoặc thẻ phụ, phí khi dùng ở nước ngoài, và cách khoá thẻ nhanh trên ứng dụng.
Mức tiền tiêu vặt khác nhau theo tuổi và loại chương trình
Tuổi 8 đến 10, trại nội trú trọn gói. Gần như mọi thứ đã được lo, nhu cầu chi chủ yếu là quà lưu niệm và đồ ăn vặt ở các chuyến tham quan. Tiền thường do trường giữ và phát. Mức cần thấp, và việc tập cho con tự trả tiền một món nhỏ ở cửa hàng là bài học đáng giá hơn số tiền.
Tuổi 11 đến 13. Con bắt đầu muốn tự mua đồ, đi cùng nhóm bạn trong thời gian tự do có người giám sát. Nhu cầu tăng ở phần ăn vặt, quà, đồ cá nhân. Có thể giao một phần cho con giữ, phần còn lại gửi trường.
Tuổi 14 đến 17, homestay hoặc khoá ở thành phố. Con có thể tự đi học bằng phương tiện công cộng, ăn trưa ở ngoài, đi chơi cuối tuần với bạn. Đây là nhóm chi nhiều và đa dạng nhất. Thẻ có thông báo giao dịch giúp cha mẹ theo dõi mà không phải hỏi từng khoản.
Sinh viên và người đi làm tự đi. Người học tự lo hầu hết chi tiêu ngoài lớp, kể cả ăn uống nếu chỗ ở không bao bữa. Ngân sách sinh hoạt khi đó gần với chi phí sống thật ở nơi đến, nên lập theo bảng tuần như trên nhưng với đủ ba bữa và đi lại hằng ngày.
Cùng một độ tuổi, mỗi con một khác. Có con tiêu rất ít, có con dễ bị cuốn theo nhóm bạn. Cha mẹ hiểu thói quen chi tiêu của con ở nhà là căn cứ tốt hơn bất cứ mức chung nào.
Quy định mang ngoại tệ khi xuất cảnh
Theo Thông tư 15/2011/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước, cá nhân xuất cảnh mang theo ngoại tệ tiền mặt trên 5.000 đô la Mỹ hoặc ngoại tệ khác có giá trị tương đương, hoặc trên 15.000.000 đồng tiền mặt, phải khai báo với hải quan cửa khẩu. Với tiền tiêu vặt của một học sinh, số tiền mặt thường thấp hơn nhiều mức này, nhưng phụ huynh nên biết để không vô tình vượt ngưỡng khi gộp cả tiền mặt cho chi phí khác, và để kiểm tra lại quy định hiện hành trước ngày đi.
Nước đến cũng có ngưỡng khai báo tiền mặt riêng. Liên minh châu Âu yêu cầu khai báo khi mang từ 10.000 euro tiền mặt trở lên khi vào hoặc rời khối; Mỹ yêu cầu khai báo khi mang trên 10.000 đô la. Các nước khác có quy định tương tự với mức khác nhau. Không khai báo khi vượt ngưỡng có thể bị tạm giữ tiền và xử phạt.
Ngoài quy định, có một lý do thực tế để không cho con mang nhiều tiền mặt: một học sinh mang nhiều tiền mặt là mục tiêu dễ bị để ý, và tiền mặt mất thì không lấy lại được. Phần lớn chi tiêu ở các nước học tiếng phổ biến đều trả được bằng thẻ.
Dạy con quản lý tiền trong chuyến đi
Chuyến đi là dịp tốt để con học tự quản lý tiền ở quy mô nhỏ. Vài bước đơn giản trước và trong chuyến đi:
- Trước khi đi, cùng con lập ngân sách tuần theo bảng ở trên. Con hiểu số tiền được chia thế nào sẽ dễ tự kiểm soát hơn.
- Dạy con quy đổi nhẩm giữa đồng tiền nơi đến và tiền đồng theo một tỷ giá làm tròn, để có cảm giác giá cả.
- Thống nhất khoản nào con tự quyết, khoản nào phải hỏi trước, chẳng hạn món đồ trên một mức nhất định.
- Để con ghi lại chi tiêu mỗi ngày bằng ghi chú điện thoại hoặc sổ nhỏ, và cùng xem lại vào buổi gọi điện cuối tuần.
- Nếu dùng thẻ, bật thông báo giao dịch trên ứng dụng ngân hàng cho cả con và cha mẹ.
- Thống nhất cách xử lý khi hết tiền giữa chừng: con báo cha mẹ, cha mẹ nạp thêm sau khi hai bên xem lại đã chi vào đâu, không phải nạp ngay không hỏi.
- Dặn con không cho mượn thẻ, không nói mã PIN, không vay mượn tiền giữa bạn bè với số lớn.
Mục đích không phải kiểm soát từng đồng, mà để con quen với việc tiền có giới hạn và lựa chọn chi tiêu là lựa chọn của chính con.
Giữ tiền an toàn và nói chuyện về tiền với con
Chia tiền ra nhiều chỗ. Một ít tiền mặt trong ví, một ít trong vali, thẻ để riêng chỗ khác. Mất ví không có nghĩa mất hết.
Rút tiền ở máy trong ngân hàng hoặc nơi đông người, ban ngày. Che bàn phím khi nhập mã. Nếu máy hỏi có muốn quy đổi sang tiền đồng không, chọn rút theo đồng tiền địa phương.
Biết cách khoá thẻ. Tập trước với con thao tác khoá thẻ trên ứng dụng hoặc số điện thoại khẩn của ngân hàng. Mất thẻ thì khoá ngay, rồi báo cha mẹ.
Nói trước về sự chênh lệch giữa các bạn. Ở trại quốc tế, con sẽ gặp bạn tiêu nhiều hơn hoặc ít hơn mình rất nhiều. Nói trước với con rằng ai cũng có ngân sách riêng, không cần theo kịp ai, và từ chối một chuyến đi chơi tốn kém là điều bình thường.
Đừng dùng tiền thay cho sự quan tâm. Gửi thêm tiền mỗi khi con buồn hay nhớ nhà dễ thành thói quen. Một cuộc gọi, một lời hỏi han thường giúp con hơn một khoản nạp thêm. Nếu con nhớ nhà kéo dài nhiều ngày, báo người phụ trách của trường để họ cùng để ý, thay vì giải quyết bằng tiền từ xa.
Câu hỏi thường gặp
Con 10 tuổi có nên cầm tiền không?
Ở tuổi này, phần lớn trại hè khuyên gửi tiền cho trường giữ và phát theo tuần. Con vẫn nên được giữ một ít để tập tự mua món nhỏ. Hỏi quy định của trại vì nhiều trại có hình thức giữ tiền riêng cho học sinh nhỏ.
Có nên đổi hết tiền tiêu vặt sang tiền mặt ở Việt Nam không?
Không nên. Chỉ đổi một ít cho vài ngày đầu như đi xe, mua nước, phòng khi thẻ chưa dùng được. Phần lớn còn lại để trong thẻ để an toàn hơn và theo dõi được. Đổi tiền ở ngân hàng hoặc tổ chức được phép kinh doanh ngoại tệ.
Rút tiền ở máy ATM nước ngoài có tốn phí không?
Thường có: phí của ngân hàng phát hành thẻ ở Việt Nam, đôi khi thêm phí của chủ máy ATM, cộng phí chuyển đổi ngoại tệ. Rút ít lần, mỗi lần số vừa phải giúp giảm tổng phí. Đọc biểu phí thẻ trước khi đi.
Nếu con tiêu hết tiền trước khi khoá học kết thúc thì sao?
Xem cùng con đã chi vào đâu trước khi nạp thêm. Nếu do ước tính thiếu, nạp thêm vừa đủ và điều chỉnh ngân sách. Nếu do chi quá tay, nạp mức tối thiểu cho nhu cầu thiết yếu. Mục đích là con học được từ chuyện này.
Tiền tiêu vặt có cần tính vào hồ sơ chứng minh tài chính không?
Hồ sơ visa thường cần chứng minh người bảo trợ đủ khả năng chi trả cả chuyến đi, gồm sinh hoạt phí tại chỗ. Tiền tiêu vặt là một phần của sinh hoạt phí, nên ngân sách tổng cần tính cả khoản này khi ước số tiền cần chứng minh.
Có nên đưa con thẻ tín dụng phụ không?
Thẻ tín dụng phụ tiện nhưng hạn mức thường cao hơn nhu cầu của con. Nếu dùng, đặt hạn mức riêng cho thẻ phụ và bật thông báo giao dịch. Với nhiều gia đình, thẻ ghi nợ hoặc thẻ trả trước dễ khống chế hơn.