Homestay là hình thức học viên sống cùng một gia đình bản xứ trong thời gian học, thường kèm bữa ăn, do trường hoặc một đơn vị chuyên quản lý chọn và kiểm tra. Với khoá tiếng Anh ngắn ở nước bản ngữ, đây thường là nơi con nghe và nói tiếng Anh nhiều nhất ngoài giờ học: bữa tối, việc nhà, những câu chuyện vụn vặt mà lớp học không có.
Homestay tốt không phải là nhà đẹp hay gần trung tâm, mà là nhà đã được kiểm tra, có người lớn thật sự trò chuyện với con, quy tắc rõ ràng và có đường lui khi không hợp. Bài này giải thích cách các nước kiểm tra chủ nhà, các lựa chọn phòng và bữa ăn, những va chạm văn hoá hay gặp, và phụ huynh nên làm gì từ xa.
Homestay là gì, và không phải là gì
Gia đình chủ nhà nhận học viên và nhận một khoản phí cho chỗ ở, bữa ăn, phần chăm sóc theo thoả thuận. Họ không phải khách sạn, nên không có dọn phòng hằng ngày hay phục vụ theo yêu cầu. Họ cũng không phải bảo mẫu riêng: với học sinh dưới 18 tuổi, chủ nhà có trách nhiệm trông nom theo quy định của trường, nhưng không đi theo con suốt ngày.
Điều homestay mang lại là một nếp nhà. Con được thấy một gia đình ở nước khác ăn gì, nói chuyện với nhau thế nào, chia việc nhà ra sao. Ngôn ngữ con học được ở đó là ngôn ngữ đời thường: cách mời, cách từ chối, cách xin lỗi, cách nhờ vả. Đây là những thứ khó học trong lớp, và cũng là lý do nhiều gia đình chọn homestay dù ký túc xá tiện hơn.
Mặt trái là trải nghiệm phụ thuộc rất nhiều vào một gia đình cụ thể. Hai học sinh cùng khoá, cùng trường, ở hai nhà khác nhau có thể kể hai câu chuyện trái ngược. Vì vậy câu hỏi đáng hỏi không phải là "homestay có tốt không" mà là "trường chọn và theo dõi gia đình chủ nhà như thế nào".
Cũng cần phân biệt homestay do trường quản lý với chỗ ở tự tìm qua các trang cho thuê phòng. Loại thứ hai có thể rẻ và linh hoạt cho người lớn, nhưng không có kiểm tra lý lịch, không có người phụ trách đứng giữa khi có chuyện, và không đáp ứng yêu cầu chăm sóc với học sinh dưới 18 tuổi. Hồ sơ visa của trẻ vị thành niên cũng thường cần chỗ ở do trường xác nhận.
Các nước kiểm tra chủ nhà thế nào
Với học sinh dưới 18 tuổi, trường tử tế ở các nước nói tiếng Anh thường yêu cầu kiểm tra lý lịch người lớn trong nhà theo cơ chế của nước đó. Cơ chế nêu dưới đây là cơ chế có thật của từng nước; mức yêu cầu cụ thể tuỳ trường và tuỳ quy định từng thời điểm:
| Nước | Cơ chế kiểm tra lý lịch thường dùng | Câu nên hỏi trường |
|---|---|---|
| Anh | Kiểm tra của DBS (Disclosure and Barring Service) | Mọi người lớn trong nhà đã có kiểm tra DBS phù hợp chưa? |
| Ireland | Garda Vetting do Cục Thẩm tra Quốc gia của cảnh sát Ireland thực hiện | Gia đình đã qua Garda Vetting cho việc nhận học sinh dưới 18 tuổi chưa? |
| Malta | Giấy chứng nhận lý lịch của cảnh sát Malta (police conduct certificate) theo yêu cầu của trường | Người lớn trong nhà đã nộp giấy chứng nhận lý lịch cho trường chưa, nhà được thăm kiểm tra khi nào? |
| Canada | Kiểm tra lý lịch tư pháp của cảnh sát, có loại dành cho người làm việc với đối tượng dễ tổn thương | Người lớn trong nhà đã có kiểm tra lý lịch còn hạn chưa? |
| Úc | Giấy phép làm việc với trẻ em (Working with Children Check) theo luật từng bang | Người lớn trong nhà có giấy phép này còn hiệu lực không? |
| New Zealand | Thẩm tra của cảnh sát theo yêu cầu của bộ quy tắc chăm sóc học viên quốc tế | Nhà đã được thẩm tra và thăm kiểm tra theo bộ quy tắc chưa? |
Ngoài kiểm tra lý lịch, trường nghiêm túc còn đến thăm nhà trước khi duyệt, chụp ảnh phòng, phỏng vấn gia đình và thăm lại định kỳ. Hỏi trường lần thăm gần nhất ngôi nhà con sẽ ở là khi nào.
Các lựa chọn phòng và bữa ăn
Trước khi đặt, gia đình thường được chọn giữa vài phương án. Hiểu rõ từng lựa chọn tránh bất ngờ khi đến:
- Phòng đơn hay phòng đôi: phòng đơn riêng tư hơn; phòng đôi thường ở chung với một học viên khác, có khi khác quốc tịch. Với trẻ nhỏ, một số trường chỉ xếp phòng đơn.
- Ăn hai bữa hay ba bữa: gói hai bữa thường gồm bữa sáng và bữa tối, bữa trưa tự lo hoặc ăn ở trường; gói ba bữa có thêm bữa trưa gói sẵn vào ngày đi học.
- Phòng tắm riêng hay dùng chung: phần lớn homestay dùng chung phòng tắm với gia đình; phòng tắm riêng ít hơn và thường phải yêu cầu từ đầu.
- Khoảng cách tới trường: trường thường nêu thời gian đi lại tối đa; ở thành phố lớn, ba mươi đến bốn mươi lăm phút bằng phương tiện công cộng là chuyện bình thường.
- Chế độ ăn đặc biệt: ăn chay, dị ứng, kiêng một số món vì lý do sức khoẻ cần khai rõ khi đăng ký; một số trường thu thêm phí cho chế độ ăn đặc biệt.
- Gia đình có con nhỏ, có thú nuôi hay không: nếu con dị ứng lông chó mèo hoặc sợ thú nuôi, phải nói trước, vì nhiều gia đình ở các nước này nuôi thú trong nhà.
Càng khai rõ mong muốn và giới hạn của con, trường càng xếp được nhà phù hợp. Đừng ngại ghi những điều có vẻ nhỏ như con quen ngủ sớm hay con ăn cay.
Va chạm văn hoá hay gặp ở tuần đầu
Tắm và nước nóng. Ở nhiều nhà, nước nóng có giới hạn và cả nhà dùng chung. Tắm lâu buổi tối có thể làm người sau hết nước nóng. Hỏi chủ nhà giờ tắm phù hợp và thời lượng hợp lý.
Bếp và đồ ăn. Không phải nhà nào cũng cho học viên tự nấu; mùi thức ăn mạnh như mì gói cay có thể làm chủ nhà ngại. Hỏi trước được dùng bếp lúc nào, tủ lạnh có ngăn riêng không.
Giặt giũ. Nhiều nhà giặt theo lịch, một hai lần mỗi tuần, hoặc chỉ cho học viên dùng máy giặt vào ngày nhất định. Con nên hỏi ngay ngày đầu.
Giờ giấc và báo tin. Về muộn mà không nhắn là điều chủ nhà lo nhất, nhất là với học sinh vị thành niên. Quy tắc đơn giản: nếu thay đổi giờ về, nhắn trước.
Im lặng không phải lịch sự. Ở nhiều nền văn hoá phương Tây, trả lời quá ngắn, ăn xong vào phòng ngay bị hiểu là không vui hoặc không thích gia đình. Ngồi lại vài phút sau bữa tối, kể một chuyện trong ngày là cách đơn giản để gắn kết và luyện nói.
Cảm ơn và xin phép. Hỏi trước khi lấy đồ ăn, dùng đồ của nhà, mời bạn về chơi. Chủ nhà thường vui lòng, nhưng họ mong được hỏi.
48 giờ đầu ở homestay: con nên làm gì
Hai ngày đầu quyết định khá nhiều việc con thấy thoải mái hay ngại ngùng suốt thời gian còn lại. Một danh sách nhỏ để con mang theo trong đầu:
- Chào cả nhà, nhớ tên từng người, kể cả con nhỏ và thú nuôi; hỏi lại nếu chưa nghe rõ, không ai phiền vì điều đó.
- Hỏi các quy tắc chính ngay tối đầu tiên: giờ ăn, giờ tắm, giặt đồ, giờ về, cách khoá cửa, wifi.
- Nhắn cho cha mẹ một tin ngắn báo đã đến nơi, rồi cất điện thoại trong bữa tối.
- Nhờ chủ nhà hoặc người của trường chỉ đường tới trường, tốt nhất là đi thử một lần trước ngày học đầu.
- Tặng món quà nhỏ mang theo, kể vài điều về gia đình và thành phố của mình qua ảnh.
- Nếu có điều gì khó chịu, ghi lại và để đến ngày thứ ba hãy quyết định có cần nói với ai không; nhiều cảm giác lạ sẽ tự hết khi con đã ngủ đủ.
Danh sách này nghe đơn giản nhưng giúp con có việc cụ thể để làm trong lúc mệt vì chuyến bay và lạ lẫm. Phụ huynh có thể đọc cùng con trước khi đi, để con biết rằng ngại ngùng ngày đầu là chuyện ai cũng trải qua.
Khi nào nên xin đổi nhà, và đổi thế nào
Có hai nhóm vấn đề khác nhau. Nhóm thứ nhất là không hợp: đồ ăn lạ, nhà xa trường, gia đình ít nói chuyện, con thấy cô đơn. Với nhóm này, nên cho con ít nhất vài ngày để thích nghi, thử nói chuyện trực tiếp với chủ nhà một cách lịch sự, rồi mới báo người phụ trách homestay của trường nếu không cải thiện. Nhiều chuyện được giải quyết chỉ bằng một cuộc trò chuyện.
Nhóm thứ hai là vấn đề về an toàn và quyền lợi: con không được cho ăn đủ, phòng không như đã thoả thuận, có người lớn trong nhà cư xử không đúng mực, con bị yêu cầu làm việc không hợp lý, hay có bất kỳ điều gì khiến con sợ. Với nhóm này, không chờ đợi: con báo ngay người phụ trách của trường hoặc số khẩn cấp của trường, và phụ huynh liên hệ trường song song.
Trường có quy trình đổi nhà sẽ nêu rõ thời gian thường mất và chi phí nếu có. Hỏi điều này trước khi đặt. Dặn con rằng xin đổi nhà không phải là thất bại hay vô ơn; đó là quyền của học viên khi sắp xếp không phù hợp, và trường đã quen xử lý.
Phụ huynh làm gì từ xa
Phụ huynh ở Việt Nam có thể giúp con nhiều mà không làm con mất cơ hội tự lập:
- Hẹn khung giờ gọi điện cố định, ví dụ hai ba lần mỗi tuần, thay vì gọi nhiều lần mỗi ngày; gọi quá nhiều dễ làm con nhớ nhà hơn và bớt dành thời gian cho gia đình chủ nhà.
- Lưu sẵn số liên lạc khẩn cấp của trường, tên và số của người phụ trách homestay, địa chỉ nhà chủ.
- Khi con than phiền, hỏi thêm chi tiết cụ thể trước khi kết luận; phân biệt chuyện khó chịu thông thường với vấn đề an toàn.
- Gửi theo con một món quà nhỏ mang nét Việt Nam cho gia đình chủ nhà, cùng vài tấm ảnh gia đình để con có chuyện kể.
- Không liên hệ trực tiếp chủ nhà để phàn nàn khi chưa qua trường; trường là bên giữ thoả thuận và có quy trình xử lý.
Con đã sẵn sàng cho homestay hay chưa thường lộ ra ngay từ ở nhà: con có tự thức dậy, tự sắp đồ, tự hỏi người lạ khi cần không. Nếu chưa, có thể chọn ký túc xá có giám sát cho chuyến đầu và homestay cho chuyến sau.
Câu hỏi thường gặp
Homestay hay ký túc xá tốt hơn cho học sinh 12 tuổi?
Không có câu trả lời chung. Ký túc xá nội trú có giám sát chặt, hợp với trẻ lần đầu đi xa. Homestay cho nhiều giờ giao tiếp tiếng Anh hơn, nhưng đòi hỏi con tự lập hơn. Nhiều trường chỉ nhận homestay từ khoảng 12–14 tuổi; hỏi độ tuổi tối thiểu của trường cụ thể.
Có xem trước được thông tin gia đình chủ nhà không?
Phần lớn trường gửi hồ sơ gia đình chủ nhà trước ngày đi khoảng một đến hai tuần, gồm thành viên trong nhà, nghề nghiệp, thú nuôi, khoảng cách tới trường và đôi khi ảnh. Thời điểm gửi khác nhau giữa các trường. Nếu không nhận được, hỏi trường thẳng.
Hai anh em có ở chung một homestay được không?
Thường được nếu đăng ký từ đầu và hai bạn cùng độ tuổi được nhận. Ở chung giúp yên tâm nhưng dễ nói tiếng Việt với nhau trong nhà. Nhiều gia đình chọn cho hai con ở hai nhà gần nhau, cùng trường, để vừa yên tâm vừa giữ môi trường tiếng.
Con bị nhớ nhà ở homestay thì làm thế nào?
Nhớ nhà trong vài ngày đầu là bình thường. Giữ lịch gọi điện ổn định, khuyến khích con tham gia hoạt động của trường, kể với chủ nhà rằng con đang nhớ nhà. Nếu kéo dài, ảnh hưởng ăn ngủ, hãy báo người phụ trách học sinh của trường để có hỗ trợ.
Homestay có được dùng internet thoải mái không?
Hầu hết nhà có wifi, nhưng mỗi nhà có quy tắc riêng về giờ dùng, nhất là với học sinh nhỏ. Thoả thuận trước với con về việc hạn chế dùng điện thoại trong bữa ăn và buổi tối, vì đó là lúc có nhiều cơ hội giao tiếp tiếng Anh nhất.
Có cần mang quà cho gia đình chủ nhà không?
Không bắt buộc, nhưng một món quà nhỏ, gọn nhẹ mang nét Việt Nam thường giúp khởi đầu câu chuyện. Tránh mang thực phẩm tươi, đồ có thể bị hạn chế ở hải quan nước đến. Quan trọng hơn quà là lời cảm ơn và cách cư xử trong suốt thời gian ở.