Học tiếng Trung ngắn hạn ở Trung Quốc đại lục thường là đăng ký làm học viên tiếng không lấy bằng (thường gọi là sinh viên tiến tu ngôn ngữ) tại khoa hoặc học viện dành cho sinh viên quốc tế của một trường đại học, theo học kỳ (phổ biến bắt đầu tháng 9 và tháng 3) hoặc theo khoá hè vài tuần. Người học thời gian không quá 180 ngày thường xin thị thực X2; học dài hơn dùng thị thực X1 và làm thẻ cư trú sau khi sang. Chữ dạy là giản thể, phát âm theo chuẩn tiếng phổ thông.
Đại lục là nơi có số trường nhận người học tiếng nhiều nhất, đủ mọi quy mô và vùng miền. Lợi thế là môi trường giản thể khớp với phần lớn lớp học và kỳ thi ở Việt Nam, khoảng cách gần, nhiều đường bay. Phần dưới mô tả cách các khoá tiếng ở đại học vận hành, hồ sơ và thị thực cho khoá ngắn, cách chọn thành phố theo giọng nói và khí hậu, những việc phải làm ngay khi đến, và những điểm riêng của đời sống hằng ngày mà người mới sang hay vấp.
Khoá tiếng ở đại học vận hành thế nào
Hầu hết trường đại học có nhận sinh viên quốc tế đều có một đơn vị chuyên dạy tiếng Trung cho người nước ngoài, thường mang tên học viện giáo dục quốc tế hoặc học viện Hán ngữ. Người học tiếng đăng ký theo học kỳ, có trường cho học một kỳ hoặc cả năm. Ngày đầu có kiểm tra xếp lớp, lớp chia nhiều cấp từ người mới bắt đầu tới cao cấp. Mỗi tuần thường có khoảng hai mươi tiết, gồm các môn tổng hợp, nghe, nói, đọc, và ở cấp cao có thêm viết, văn hoá, tiếng Trung thương mại.
Lớp đông hơn ở các trung tâm nhỏ, tuỳ trường. Bạn cùng lớp đến từ nhiều nước; ở nhiều trường, người Hàn, người Nhật, người Thái, người Nga, người Trung Á chiếm số đông, và người Việt cũng không ít. Giáo viên giảng bằng tiếng Trung từ rất sớm, giáo trình biên soạn trong nước và có bài tập đều.
Khoá hè thường dài từ hai đến sáu tuần, mở trong tháng 7 và tháng 8, có lớp buổi sáng và hoạt động văn hoá, tham quan buổi chiều. Một số trường mở khoá hè riêng cho học sinh trung học đi theo đoàn. Người học một hai học kỳ có lợi thế lớn hơn về tiến bộ, nhưng khoá hè là cách thử hợp lý cho lần đầu.
Hồ sơ và thị thực cho khoá ngắn
Trình tự chung; mỗi trường có cổng nộp đơn, hạn nộp và danh mục giấy riêng, còn quy định thị thực có thể thay đổi, nên đọc hướng dẫn hiện hành của cơ quan lãnh sự Trung Quốc.
- Chọn trường, chọn kỳ. Hạn nộp cho kỳ tháng 9 thường trong khoảng mùa xuân đến đầu hè, cho kỳ tháng 3 là cuối năm trước.
- Nộp đơn trực tuyến. Hồ sơ hay gồm hộ chiếu, ảnh, bằng cấp cao nhất, có trường yêu cầu giấy khám sức khoẻ, thư đảm bảo tài chính hoặc người bảo lãnh.
- Nhận thư nhập học. Với người học trên 180 ngày, trường cấp thêm mẫu đơn xin thị thực du học dùng cho X1.
- Xin thị thực. X2 cho thời gian học không quá 180 ngày, X1 cho thời gian dài hơn. Nộp theo hướng dẫn của trung tâm tiếp nhận hồ sơ thị thực hoặc cơ quan đại diện của Trung Quốc tại Việt Nam.
- Nhập cảnh và đăng ký. Báo danh tại trường đúng hạn, làm thủ tục đăng ký tạm trú; người cầm X1 làm thêm thẻ cư trú trong thời hạn quy định.
Người học tiếng ngắn hạn không nên dùng thị thực du lịch để đi học, vì mục đích nhập cảnh phải khớp với hoạt động thật. Nhiều trường cũng chỉ cho đăng ký lớp khi có thị thực đúng loại.
Chọn thành phố: giọng, khí hậu và nhịp sống
Mọi lớp học ở đại lục dạy tiếng phổ thông chuẩn. Khác biệt nằm ở tiếng nói ngoài phố, nơi người học dành phần lớn thời gian.
| Vùng | Tiếng ngoài phố | Khí hậu | Ghi chú cho người học |
|---|---|---|---|
| Phía bắc (Bắc Kinh, Thiên Tân, vùng Đông Bắc) | Gần với tiếng phổ thông chuẩn, có âm cuốn lưỡi | Mùa đông lạnh, khô | Nghe ngoài phố gần với lớp học |
| Hoa Đông (Thượng Hải, Hàng Châu, Nam Kinh) | Tiếng phổ thông là chung, người địa phương nói phương ngữ Ngô với nhau | Bốn mùa, hè nóng ẩm | Thành phố lớn, nhiều người nước ngoài |
| Hoa Nam (Quảng Châu, Thâm Quyến) | Nhiều người dùng tiếng Quảng Đông, Thâm Quyến dùng tiếng phổ thông nhiều | Nóng ẩm, gần khí hậu miền Bắc Việt Nam | Gần Việt Nam, nhiều giao thương |
| Tây Nam (Côn Minh, Thành Đô) | Phương ngữ Tây Nam rõ, tiếng phổ thông vẫn dùng rộng | Côn Minh mát quanh năm; Thành Đô ẩm, ít nắng | Nhịp sống chậm hơn; tỉnh Vân Nam giáp biên giới phía bắc Việt Nam |
Không có thành phố nào cấm người học nghe phương ngữ. Người học ở miền nam vẫn nói được tiếng phổ thông chuẩn nếu lớp học tốt; chỉ là ngoài phố cần thêm thời gian để quen. Người cần nghe tiếng phổ thông thật nhiều để luyện tai thường chọn phía bắc; người sợ lạnh hoặc muốn gần nhà thường chọn phía nam.
Việc phải làm trong mấy ngày đầu
Danh sách dưới gom những việc người mới sang hay quên hoặc làm chậm. Trường thường có buổi hướng dẫn, nhưng chủ động vẫn hơn.
- Báo danh ở văn phòng sinh viên quốc tế, nhận lịch kiểm tra xếp lớp và thẻ học viên.
- Đăng ký tạm trú: nếu ở ký túc xá, trường thường làm hộ; nếu thuê ngoài, người nước ngoài phải đăng ký với công an nơi ở trong thời hạn rất ngắn sau khi đến. Khách sạn tự làm cho khách.
- Mua thẻ điện thoại bằng hộ chiếu để có số trong nước, vì nhiều dịch vụ yêu cầu số điện thoại sở tại.
- Mở cách thanh toán điện tử: ví điện tử phổ biến ở Trung Quốc ngày nay cho người nước ngoài liên kết thẻ quốc tế, nhưng nên mang một ít tiền mặt cho những ngày đầu.
- Cài ứng dụng bản đồ, gọi xe và dịch thuật dùng được ở đại lục, vì một số ứng dụng quen ở Việt Nam có thể không chạy.
- Đi một vòng quanh trường: phòng y tế, căng tin, chỗ in ấn, ngân hàng, và trạm xe buýt hay tàu điện gần nhất.
Những việc này nghe nhỏ, nhưng làm xong trong tuần đầu thì những tuần sau người học mới thật sự dồn được sức cho tiếng. Với người chưa nói được tiếng Trung, đây cũng là bài thực hành đầu tiên: mỗi việc là một cuộc nói chuyện thật.
Đời sống hằng ngày: chỗ người mới hay vấp
Điều nhiều người Việt bất ngờ nhất là mức độ cuộc sống chạy trên điện thoại: gọi đồ ăn, thuê xe đạp, đi tàu điện, trả tiền ở chợ đều qua ứng dụng và mã quét. Người học tiếng hưởng lợi từ điều này, vì ứng dụng nào cũng bằng chữ Trung và buộc phải đọc. Nhưng ngày đầu chưa có thẻ, chưa có số điện thoại, chưa liên kết được ví, người mới sẽ thấy khó khăn hơn ở Việt Nam.
Ăn ở căng tin trường thường rẻ và đa dạng, nhưng khẩu vị thay đổi nhiều theo vùng: phía bắc nhiều bột mì, món nặng muối; Tứ Xuyên, Trùng Khánh, Hồ Nam cay; phía nam gần khẩu vị Việt hơn. Mùa đông ở phía bắc, ký túc xá và lớp học có sưởi, nhưng ngoài trời rất lạnh với người quen khí hậu miền Nam Việt Nam; cần chuẩn bị quần áo phù hợp, có thể mua ngay tại chỗ.
Trong lớp, kỷ luật thường chặt: điểm danh đều, bài tập về nhà có chấm, thi giữa và cuối kỳ. Nghỉ học quá số buổi quy định có thể ảnh hưởng tới tình trạng học viên và thị thực. Ngoài lớp, cơ hội dùng tiếng nhiều nhất đến từ bạn trao đổi ngôn ngữ, câu lạc bộ của trường và những cuộc nói chuyện ở quán ăn quen. Người chịu khó tìm bạn Trung Quốc cùng tuổi sẽ tiến bộ ở nghe nói nhanh hơn hẳn người chỉ chơi với bạn đồng hương.
Ai hợp với việc học tiếng ở đại lục
Người đang học giản thể và định thi HSK. Môi trường khớp hoàn toàn với tài liệu và kỳ thi, không phải đổi hệ chữ.
Người cần tiếng Trung cho công việc với đối tác đại lục. Từ vựng, cách nói và thói quen giao tiếp học được ở đó dùng thẳng vào việc. Học ở thành phố có ngành nghề liên quan càng tốt.
Sinh viên muốn thử trước khi quyết định học đại học ở đại lục. Một hai kỳ học tiếng cho biết người học có hợp với khí hậu, ăn uống, nhịp học và cách sống ở đó không. Quyết định học chính quy là chuyện khác, có hồ sơ và học bổng riêng.
Học sinh nhỏ tuổi. Hợp với khoá hè theo đoàn có giám hộ hoặc chương trình của trường dành riêng cho học sinh trung học. Khoá theo kỳ của học viện quốc tế phần lớn thiết kế cho người lớn.
Người muốn nói tiếng phổ thông chuẩn. Chọn thành phố phía bắc giúp nghe ngoài phố gần với chuẩn hơn. Ở đâu thì lớp học vẫn dạy chuẩn; khác biệt chỉ ở môi trường quanh lớp.
Học ở đại lục tiến nhanh ở đâu, phải tự bù ở đâu
Người học ở đại lục thường tiến rõ ở nghe tiếng phổ thông và đọc giản thể, vì cả lớp học lẫn đời sống đều dùng đúng thứ đó. Chương trình học kỳ ở nhiều trường bám sát nội dung các cấp HSK, nên người định thi thấy đường đi khá thẳng. Lượng bài đọc và bài tập về nhà lớn cũng giúp vốn chữ tăng đều.
Chỗ phải tự bù thường là nói. Lớp có sĩ số khá đông thì mỗi người được nói ít phút trong một tiết, và giáo trình nặng về từ vựng, ngữ pháp. Nếu bạn cùng lớp và bạn cùng phòng phần lớn là người cùng nước, giờ nói tiếng Trung ngoài lớp còn ít hơn nữa. Người học phải chủ động tạo giờ nói: tìm bạn trao đổi ngôn ngữ là sinh viên Trung Quốc học tiếng Việt hoặc tiếng Anh, tham gia câu lạc bộ, đăng ký vài giờ học riêng chỉ để nói.
Một chỗ nữa là sự tự tin khi nói với người lạ. Ở nơi mọi thứ đều có thể làm qua ứng dụng, người mới có thể sống cả tuần mà không phải mở miệng. Đặt cho mình vài quy ước nhỏ, như hỏi đường bằng lời thay vì mở bản đồ, gọi món tại quầy thay vì quét mã, giúp biến những việc hằng ngày thành giờ luyện nói thật.
Câu hỏi thường gặp
Có học tiếng Trung ở đại lục bằng thị thực du lịch được không?
Không nên. Mục đích nhập cảnh phải khớp với hoạt động thật; học có đăng ký ở trường nên dùng thị thực học tập như X2 hoặc X1 theo thời gian học. Nhiều trường cũng yêu cầu thị thực đúng loại khi báo danh.
Khoá hè ở đại học Trung Quốc có nhận học sinh trung học không?
Một số trường có khoá hè riêng cho học sinh, thường đi theo đoàn có trưởng đoàn. Khoá hè thường dành cho người lớn có thể đặt điều kiện tuổi. Hỏi rõ khi đăng ký và yêu cầu văn bản về cách giám hộ nếu con chưa đủ 18 tuổi.
Học ở Quảng Châu có bị lẫn tiếng Quảng Đông không?
Lớp học dạy tiếng phổ thông, nên kiến thức không bị lẫn. Ngoài phố, người học sẽ nghe nhiều tiếng Quảng Đông, có thể thấy chậm quen với tiếng phổ thông đời thường hơn ở phía bắc. Đổi lại, gần Việt Nam và khí hậu quen thuộc hơn.
Có cần biết tiếng Trung trước khi sang không?
Không bắt buộc, phần lớn trường có lớp cho người mới bắt đầu. Nhưng vì đời sống hằng ngày chạy nhiều trên ứng dụng bằng chữ Trung, người biết bính âm, vài trăm chữ và câu giao tiếp cơ bản sẽ đỡ vất vả rất nhiều trong tuần đầu.
Học viên tiếng có ở ký túc xá trường được không?
Nhiều trường có ký túc xá cho sinh viên quốc tế, gồm cả người học tiếng, nhưng số chỗ có hạn và phải đăng ký sớm. Ở ký túc xá tiện cho thủ tục tạm trú và an toàn; thuê ngoài thì tự do hơn nhưng phải tự làm đăng ký với công an nơi ở.
Một kỳ học tiếng ở đại lục có được tính khi xin học đại học sau này không?
Kết quả học và chứng chỉ HSK là bằng chứng năng lực tiếng có giá trị trong hồ sơ. Còn việc có được miễn điều kiện ngôn ngữ, chuyển tiếp hay xét ưu tiên thì phụ thuộc quy định riêng của từng trường, cần hỏi trực tiếp.